Di 9 mehan de 13 hezar 396 binpkirin
Dem : 2014.11.13  10:15:53
Li bakur Kurdistan di nava 9 mehan de li gor daneyn HD ji nfazn bdaraz hete binpkirinn perwerdehiy tenduristiy 13 hezar 396 binpkirinn mafan qewim ye. Ligor pvajoya areseriy ka par destp kir binpkirin zde bne hate gotin ku ev rastiya v welat ne.

Li bakurê Kurdistanê di nava 9 mehan de li gorî daneyên ÎHD’ê ji înfazên bêdaraz hete binpêkirinên perwerdehiyê û tenduristiyê 13 hezar û 396 binpêkirinên mafan qewimî ye. Ligorî pêvajoya çareseriyê ka par destpê kir binpêkirin zêde bûne û hate gotin ku ev rastiya vê welatî ne.

ÎHD’a Amedê rapora xwe ya têkîldarî binpêkirinên mafan ên li bakurê Kurdistanê di 9 mehên 2014’an de hatine jiyîn bi daxuyaniya çepemeniyê akera kir. Rapor ji aliyê Serokê ÎHD’a Amedê Racî Bîlîcî ve hate parvekirin. L gorî daxuyaniyê hate gotin ku si 2013’an de ji ber kul i devreyê rê û rêbazên îdetê riyên demokratîk di pirsgirêka kurd de hatiye ceribandin binpêkirin kêm bûye lê ji berk u di 214’an de gav nehatiye avêtin cardin binpêkirin zêde bûne.

Racî Bîlîcî diyar kir ku bi pêketina pêvajoya çareseriyê di serî de gelê herêmê li tevahiya Tirkiyeyê h3eviya dê er bi dawî bibeû atî pêk bê zêde bûy elê ligel 2 sal derbas bû ji bo çareserkirina pirsgirêkê ji aliyê hikûmetê ve gav nehatine avêtin û ev jî bûye sedema bêhêvîbûne. Bîlîcî denstnîan kir bi taybetî zimanê hikûmetê yên ji bo pirsgirêkê, nêzîkatiya w îtitên ku ji çareseriyê Hêvî dike parvenekirina bi rayagitî re, çêkirina qereqoy û zêdebûna tevgera lekerî pirsgirêk zêde kiriye. Bîlîcî got ku sererastnekirina ert û mercên Rêberê PKK’ê Abdullah Ocalan jî di nava gel de careke din hestên “em tên xapandin” derketiye holê.

Bîlîcî derbirî ku wan wekî ÎHD bi komîsyonan pêvajo opandine û le ser rewên neyiîn sekinine û ji bo aliyan hiyar bikin daxuyanî dane û bi taybetî jî qereqolên tên çêkirin bendavên tên çêkirin, hebûna sîstema cerdevaniyê hê jî pêvajoya bêçalakiyê dixe xetereyê û tehdît dike.

Bîlîcî bal kiand li ser welatiyên êzdî û yên Kobanê yên ji ber êrîên çeteyên DAI’ê hatine Tirkiyeyê jî diyar kir ku ligel ku ev qas mirov hatine jî ji bo Kobanê korîdora alîkariya mirovî nehatiye vekirin û bi vî rengî welatî bixetereya komkujiyê ve rû bi rû mane. Bîlîcî got ku ji ber nêzîkatiya Kobanê bûyarên 6-7’ê cotmehê qewimîne û bi dehan kesan jiyana xwe ji dest dane û birîndar bûne.


Bîlîcî pitîvan nirxandinan der barê detayên raporê de agahî da û diyar kir ku di nava 9 mehan de hêzên dewletê di 168 çalakiyên civakî de mudaxale kirine û û derketine deveyî peywira ku qanûnan dane wan. Di van mudaxaleyan de çek jî hatiye bikaranîn û sivîlan jiyana xwe ji dest dane. Bîlîcî destnîan kir ku di meha hezîranê de ji ber êrîa lekeran welatiy^ne bi navê Ramazan Baran(24) û Bakî Akdemîr (50) li cihê bûyerê jiyana xwe ji dest dane, welatiyê bi navê Abdullah Akkulun (19) jî pitî dermankirina 3 mehan jiyana xwe ji dest daye. Bîlîcî gut kul i ser vê bûyerê Hêj 2 meh derbas nebû li heman cihê lekeran bi saetan gulebaran kirin û welatiyê bi navê Mehdîn Takin qetilkirin.


‘Dewleta hiqûqê yan dewleta polîsan’

Bîlîcî destnîan kir ku bi taybetî di bûyerên civakî de rewên derdikevin holê wekî hincet tên nîandan û bi vî rengî guhertinên qanûnî tên kirin tewîqi sûc dike û wiha got: “Em parasvanên mafên mirovan dibêjin ku ev nêzîkatî ‘gelo dewleta hiqûqê yan dewleta polîsan’ tîne hie mirovan wekî qada jiyana demokratîk teng dike nêzîkatiyeke otorîter dibînin û tu caran qebûl nakin.

Bîlîcî da zanîn ku dem binpêkirinên mafan tên lêkolînkirin gelek bipnêkirin derdikevin holê û ji înkenceyan, heta binpekirinên mafên darizandina adil, girtinên demdirêj binpêkirinên azadiya fikr û raman, azadiya çapemeniyê, îdeta li diji jin û zarokan, mudaxaleya xwepêandan û civînan, hewirdor, ekolojî, aborî di gelek qadan de binpêkirin derketine holê.

Bîlîcî got kul i girtîgehan jî binpêkirinên mafan bi dawî nebû û di nava 9 mehan de binpêkirinên li girtîgehan berdewam kir. Îkence tecrît îzolasyon, îskence, ji mafan bêpar hitin li girtîgehan bi dawî nebûye. Girtiyên nexwe a ku pirsgirêka herî girîng a rojevê ye jî nehatine berdan. 228 jî rewa wan giran 578 girtiyên nexwe hê jî nehatine berdan.


* Înfaza bêdaraz


Yên ji aliyê leker û polîsanv e hatin kutin û birîndarkirin: 8 mirî 11 birîndar

Yên ji aliyê cerdevanên gundan ve hatin kutin û birîndarkirin: 5 ölü, 58 yaral

* Yên li girtîgehan mirin an jî birîndar bûn: 2 mirî, 5 birîndar

* Yên di encama îhmalkariya fermî mirin an jî birîndar bûn: 3 ölü

* întiharên leker û polîsan/Mirinên biguman:

Întiharên leker û polîsan/teabusa întiharê: 2 mirî, 2 birîndar
Mirinên biguman ên leker û polîsan: 9 mirî , 1 birîndar
Tevahî: 11mirî, 3birîndar

* Yên rastî êrîan hatin


Endam/ rêveberên partiyên siyasî, sendîka û komeleyan: 17 birîndar

Rojnameger: 4birîndar
Mamoste/hindekar: 3birîndar
xwedekar: 30 birîndar
Rêveberên herêmî: 8 birîndar
Karker:5 birîndar
Ji ber baweriyên xwe: 3birîndar
Xebatkarên tenduristiyê: 8 birîndar
Tevahî: 78 birîndar

* Pevçûn


Peywirdarên ewlehiyê: 8 mirî, 8 birîndar
Mîlîtanên çekdarî: 3 mirî
Tevahî: 11 mirî, 8 birîndar

* Li xeta sînor mirin û birîndarbûn: 9 mirî, 22 birîndar

* Di encama teqîna mayîn û bombeyên bêxwedî mirin û birîndarbûn

Zilam: 1 mirî, 2 birîndar
jin: 2 birîndar
zarok: 1 mirî, 9 birîndar
Tevahî: 2 mirî, 13 birîndar

* Mirinên biguman

Zilam: 19 mirî
jin: 8 mirî
zarok: 6 mirî
Tevahî: 33 mirî

* întihar (zilam): 20 mirîn 4 birîndarbûn

* Binpêkirinên ji ber pevçûnan

Qedexeya erezî, zozan, mergan: 1 mirin
Pêkanînên li hemberî cenazeyên mîlîtanan:2
Li dijî miriyan bêrûmetî: 1
Ji malbata mîlîtanan daxwaza tazmînatê: 11

Îdayên gorê tomerî

HEjmara goran: 5
Hejmara kesan: 72

Gorên tomerê yên derketine holê
Hejmara goran: 2
Hejmara kesan: 240

Înfazên bêdaraz û windakirinên binçavan de yên derketine holê

Hejmara goran: 0
Hejmara kesan: 2

* Binpêkirinên li dijî mafên jiyanê

Întîharên jinan
Întihar: 24
Teebus: 4

Jinên rastî îdeta navmalbatê hatin
Mirî : 11
Birîndar/îdet: 4
Tacîz: 1

Jinên ku di qada civakî de rastî îdetê hatin

Jin
mirî: 7
Birîndar îdet: 2
Tecawiz: 5
Tacîz: 8
Tevahî: 66

* Binpêkirinên li dijî mafê jiyanê ya zarokan


Întiharên zarokan

Întihar: 7
Teebbus: 4

* Zarokên rastî îdeta navmalê hatine

Birîndar/îdet: 4
Tecawiz: 1

* Zarokên ku di qada civakî de rastî îdetê hatine

Mirî : 3
Birîndar îdet; 2
Tecawiz: 12
Tacîz: 3
Tevahî: 36

* Qedexeya îkenceyê

Îkence û muameleya xirab a di bin çavan de: 63
Îkence û muameleya ji aliyê cerdevanan ve hatiye kirin: 3
Di binçavan de îkence û muameleya xirab: 44
Li girtîgehan îkence: 18
Revandin û tehdîda sixûriyê: 96
Yên hatine tehdîtkirin: 25
Di xwepêandanan de yên ji aliyê hêzên ewlehiyê ve hatine birîndarkirin û lêdan xwarine: 225
îdeta li dibistanê: 1
Tevahî: 475

* Binpêkirinên li dijî azadî û ewlehiya exsan

Yên hatine binçavkirin

Mezin: 1282
Zarok : 155
Tevahî : 1437

Yên hatine girtin

Mezin: 113
Zarok: 20
Tevahî: 133

Serdegirtinên malan: 244
Penaberên hatine binçavkirin: 44
Yên ji aliyê endamên rêxistinê ve hatine ragirtin: 54

* Binpêkirinên têkîldarî azadiya fikr û raman

Çalakiyên hatine qedexekirin: 1
Weanên ku hatine komkurun û qedexekirin: 2
Binpêkirinên têkîldarî bikaranîna azadiya zimanê dayikê: 7
Qedexeya parastina zimanê dayikê: 4

Lêpirsînên ku li dijî kesên fikra xwe îfade kirine hatine vekirin


Hejmara lêpirsînê: 16
Hejmara kesan: 534

Dozên ku ji bo kesên fikra xwe îfade kirine


Hejmara dozan: 5
Hejmara kesan: 118

Cezayên ku ji kesên fikra xwe îfade kirine hatiye birîn:

Hjmara dosya: 14
Hejmara kesan: 186
Tevahî: 887


* Binpêkirinên Têkîldarî azadiya Rêxistinkirinê


Partî, sendîka, komele û saziyên çandê yên rastî serdegirtinê û êrîê hatiye

Partiyên siyasî: 20
Komele: 3
Saziyên çand û perwerdehiyê: 3
Yên din: 2
Tevahî : 28

Sazî, partî, sendîka, komeleyên çand û perwerdehiyê yên hatine girtin: 5

* Binpêkirinên têkîldarî azadiya xwepêandan û civînan

Xwepêanadanên ku hêzên ewlehiyê mudaxalekirine: 168
Xwepêandanên hatine talûqkirin, û qedexekirin: 1

* Binpêkirinên li girtîgehan

Pêkanînên sewqê: 37
Binpêkirina mafê tenduristiyê: 51
Yên hevdîtina malbatê hatine astenkirin: 1
Tecrît û îzolasyon: 97
Yên rastî cizaya dîsîplînê hatine: 73
Yên ku mafên wan ên ragihandinê hatiye astenkirin: 66
Binpêkirinên din ên li girtîgehan: 9
Tevahî: 334

* Binpêkirinên têkîldarî mafên civakî û aborî


Qezayên kar

Yên di qezayên kard de mirine: 10
Yên di qezayên kar de birîndar bûne: 18

Yên ji kar hatine avêtin: 7706
Cezayên hatine dayîn: 28
Yên hatine sirgunkirin: 5
Yên pereyên xwe negirtine: 286
Tevahî: 8053

* Binpêkirinên têkîldarî perwerdehiyê

Yên ku ji aliyê Lijneyên Dîsîplînê yên Zanîngehan ve rastî Lêpirsînê hatine: 575
Yên di lijnejên disîplînê yên zanîngeha ceza girtine: 101
Xwendekarên ji dibistanan hatine avêtin: 5
Tevahî: 681

* Binpêkirinên têkîldarî mafên astengdaran


Binpêkirina mafê xizmetên cemaweriyê: 1

*Cudakarî

Ji ber mafê hilbijartina zayendî binpêkirinên qewimiye. 2
Ji ber nasnemeya etnîkî rastû cudatiyê hatin:1

* Binpêkirinên mafan ên din

Binpêkirinên mafên tenduristiyê: 1
Biprêkirinên mafên mulkiyetê: 4
Binpêkirinên mafên hawirdorê: 2
Binpêkirinên mafên çandî: 0
Serlêdanên din: 97

Bi giti bipêkirin: 13396

322 car hate xwendin
Parve Bike  
JNGEHA KDE