În, 20 Mijdar 2026
  • Ji Bo Min
  • Favoriyên Min
  • Tomarên Min
  • Dîtinên Min
  • Blog
Video
Podcast
Zindî
Arşîv
Neşeriya Çalakiyan
Stêrk TV
  • DESTPÊK
  • ROJANE

    Nobeta ji bo girtiyên nexweş: Mafê jiyanê pîroz e, nabe bazartî bê kirin

    Ji aliyê Stêrk TV

    Nobeda li Arzoxlî ya li dijî projeya GES’ê 30 roj li pey xwe hişt

    Ji aliyê Stêrk TV

    Di Roja Mafên Zarokan a Cîhanê de li gelek bajaran çalakî hatin lidarxistin

    Ji aliyê Stêrk TV

    Baroya Amedê: ‘Ji bo zarokan divê polîtîkayên civakî yên mayinde bêne afirandin’

    Ji aliyê Stêrk TV

    Ji Serokê Desteya Giştî ya NY’ê banga li Myanmarê: ‘Rohingyayiyan vegerînin malên wan’

    Ji aliyê Stêrk TV

    DFG’ê belavkarên rojnameyan ên salên 90’î bi bîr anî

    Ji aliyê Stêrk TV
  • KURDISTAN

    Îranê kolberek qetil kir

    Ji aliyê Stêrk TV

    Îranê Mehdî Roşanî bi cezayê darvekirinê didarizîne

    Ji aliyê Stêrk TV

    YRK: Rejîma Îranê êriş bir ser Serdeştê

    Ji aliyê Stêrk TV

    ‘Eger mafê çarenûsiyê ji gelên din re hatibe nasîn, çima ji Kurdan re neyê dayîn?’

    Ji aliyê Stêrk TV

    KJAR’ê cangoriyên Rojhilatê Kurdistanê bi bîr anî

    Ji aliyê Stêrk TV

    Li Mexmûrê Tûrnûvaya Futbolê ya Şehîd Baran Nujiyan destpê kir

    Ji aliyê Stêrk TV
  • JIN

    Li Amedê ji bo jinên hatin qetilkirin ‘dara bîrê’

    Ji aliyê Stêrk TV

    Gelawêj Ewrîn: Jin, Jiyan, Azadî felsefeyeke azadiyê ye

    Ji aliyê Stêrk TV

    Şadiye Dalkiran a ku keça wê hate kuştin: Divê jin li cihê ku tundî lê tê kirin nemîne

    Ji aliyê Stêrk TV

    Tulay Hatîmogullari: Divê pêşengên aştiyê jin bin

    Ji aliyê Stêrk TV

    Li Sêrt û Şirnexê çalakiyên ji bo berdana girtiyên jin ên nexweş

    Ji aliyê Stêrk TV

    Li bajarên herêma Cizîrê çalakiyên 25’ê Mijdarê dewam dikin

    Ji aliyê Stêrk TV
  • ÇAND Û HÛNER

    Artêşa Sûdanê êriş kir: 4 jê zarok 15 kes mirin

    Ji aliyê Stêrk TV

    Mihrîcana Filman a Rojava ya Navneteweyî di roja 3’yemîn de didome

    Ji aliyê Stêrk TV

    10’emîn Festîvala Navneteweyî ya Şanoya Kolanê li Kerkûkê dest pê kir

    Ji aliyê Stêrk TV

    Omer Bîçer: Divê sînemaya Kurd di pêvajoya aştiyê de hişê dîrokê biafirîne

    Ji aliyê Stêrk TV

    Uysal: Hêza çêker û hevgirtinê ya hunerê dikare tevkariyê li pêvajoya aştiyê bike

    Ji aliyê Stêrk TV

    Rojên Fîlmên Kurd ên Serçavan a 12’emîn bi dawî bû

    Ji aliyê Stêrk TV
  • CÎHAN
  • YÊN DIN
    • Gotar
    • Civak
    • Rojava
    • Gotar
  • 🔥
  • HEMÛ BAJAR
  • AMED
  • STENBOL
  • BEHDÎNAN
  • ENQERE
  • ROJEV
  • QAMIŞLO
  • KOBANÊ
  • WAN
  • ŞENGAL
  • HESEKÊ
  • ŞIRNEX
  • MÊRDÎN
  • RIHA
  • LEZGÎN
  • ÊLIH
  • COLEMÊRG
Nûçeyên Lezgîn
Li Hewlêrê mirina bi guman a jinekê
Petrola di ser Îranê re ji bo Efganistanê hate birin wê bê lêkolîn
Agahî ji 2 jinên Kurd ên li Îranê hatin binçavkirin nayê wergirtin
Dadgeriya Îranê cezayê darvekirinê yê li 4 çalakgeran hatibû birîn erê kir
Êrîşkarê wêneyên şehîdan hate binçavkirin
Dîtina TîpanAa
Stêrk TVStêrk TV
  • Kurdistan
  • Jin
  • Çand û Hûner
  • Cîhan
  • Rojava
  • Rojane
  • Cîhan
  • Civak & Ekolojî
  • Zanist
  • Ji Bo Min
  • Dîtinên Min
  • Tomarên Min
  • Favoriyên Min
Bigere
  • Kategorî
    • Kurdistan
    • Jin
    • Ciwan
    • Çand û Hûner
    • Cîhan
  • BAJAR
    • HEMÛ BAJAR
    • AMED
    • STENBOL
    • QAMIŞLO
    • ŞEHBA
    • REQA
    • WAN
  • JI BO TE
    • Ji Bo Min
    • Tomarên Min
    • Favoriyên Min
    • Dîtinên Min
  • RÛPEL
    • Podcast
    • Video
    • Wêne
    • Gotar
Hesabê we heye? Têketin
Me bişopîne
© Mafên belavkirinê li ba Stêrk TV parastî ne 2024. Hemû maf parastî ne.
Stêrk TV > Blog > Civak & Ekolojî > Bersiva civakî ya aştiyê: Karkerên çandiniyê yên demsalî yên Kurd
Civak & Ekolojî

Bersiva civakî ya aştiyê: Karkerên çandiniyê yên demsalî yên Kurd

Pirsgirêka karkerên demsalî ji avaniya aboriya herêmê cuda nikare bê nirxandin. Bajarên Kurdan xwedî deştên berhemdar, çavkaniyên avê û nifûseke ciwan e. Li şûna nirxandina vê potansiyelê, bûye parçeyek ji pergaleke ku koçberiyê li mirovan ferz dike.

Stêrk TV
Stêrk TV Dîroka nûkirinê: 4. Cotmeh 2026 Dema xwendinê: 7 dq.
Parvekirin

Her sal ji deşt û zozanên Mêrdîn, Êlih, Amed, Riha, Sêrt, Şirnex, Wan û Mûşê bi qemyonet û mînîbusan bi rê dikevin. Ev wesayitên ku di nava wan de bi sedan, bi hezaran malbat hene berê xwe didin bexçeyên pirtiqalan ên li Çûkûrovayê, quntarên findiqan ên Derya Reş, zeviyên patatan ên Konyayê, zeviyên pembo û rezên li Egeeyê. Ev malbat beşeke mezin a salê dûrî mala xwe derbas dikin.

Karkeriya çandiniyê ji “qeder” an jî “xizaniya xwezayî” wêdetir pergaleke ku ji ber şerê li Kurdistanê rû da. Gundên ku di salên 1990’î de hatin şewitandin û valakirin, çêrgehên hatin qedexekirin, qadên çandiniyê yên ambargo li ser wan hate danîn bûn sedem ku bi hezaran malbat ji war û heywanên xwe qut bibin. Li gorî daneyên fermî bi hezaran cih û war hatin valakirin. Gundiyên ji warê xwe bûn, li taxên kedkar ên bajaran û deştên çandiniyê veguherîn depoya keda erzan. Ji ber ku herêm ji razemenî, pîşesazî û hilberînê bi zanebûn bêpar hate hiştin, ev dîmen mayinde bû.

Kurdên ku ziman, çanda wan tine tê hesibandin, ji xak û warê xwe bûn û weke keda erzan tê kirîn, li bajarên cuda yên rojavayê Tirkiyeyê neçar têne hiştin ku bixebitin. Karkerên demsalî nuqteyeke welê ye ku nîşan dide zeta dewletê bi mêtingeriya çînî digihêje hev. Ji ber vê yekê ev mesele nikare tenê weke ‘pirsgirêka hiqûqa kar’ bê dîtin.

ANATOMIYA DEMSALEKÊ

Rêwîtî bi giranî bi destê ‘serekekî’ ku wesayita xwe ya neqeydkirî heye, tê birêxistinkirin. Yewmiye, karker hîn berî bi rê bikeve bi bazariya vê wesayitê diyar dibe, komîsyon tê birîn, yê îtiraz bike yan jî bi derengî pere bide hingî zehmet dibe ku sala bê kar bi dest bixe. Tabloya li jêrîn rewşa li her qadê ya demsalê rû dide:

Birêketin û rageihandin: Rêwîtî bi rêya serekên jê re ‘elçîbaşi’ yan jî ‘dayibaşi’ tê gotin, bi peymanên bazariyê û neqeydkirî destpê dike. Karker neçar têne hiştin ku bi wesayitên xetere û qelebalix dest bi rêwîtiyê bikin.

Mercên stargehê: Li qiraxa zeviyan konên ji naylon têne vedan; ava paqij, tiwalet, elektrîk nîne.

Mercên kar: Saetên dirêj bi yewmiya kêm û derengketî têne xebitandin. Sîgorta nîne, bi giştî ewlehiya kar nîne.

Têkiliyên civakî û ewlekarî: Li her devera ku berê xwe didin wê derê li cihêkariyê rast tên. Ji ber ku bi Kurdî diaxivin hedef têne nîşandan û timî bi rîska êrişa nijadperestiyê re rû bi rû dimînin.

JIN Û ZAROK: KEDA NAYÊ DÎTIN

Barê herî giran ê karkeriya demsalî dikeve ser milê jin û zarokan. Jin serê sibehê dikevin nava zeviyan û êvarê jî dema li kon vedigerin dest bi karên malê dikin. Di berdêla vî karî de jî bi giranî mûçeyekî kêmtir werdigirin.

Zarok jî li şûna dibistanê ji bo tevkariyê li hatineya malbatê bikin ji neçarî dixebtin û bi salan ji dibistanê dûr dikevin.

Kurd li cihê ku weke karkerên demsalî diçin wê derê weke kedeke erzan têne bikaranîn.

JI KEDA ERZAN BER BI ABORIYA DEMOKRATÎK VE

Pirsgirêka karkerên demsalî ji avaniya aboriyê ya herêmê nikare cuda bê dîtin. Bajarên Kurdan xwedî deştên berhemdar, çavkaniyên dewlemend ên avê û nifûseke ciwan e. Li gel vê yekê jî li şûna bikaranîna vê potansiyelê, mirov neçarî koçberiyê têne hiştin ku ev yek veguheriye parçeyek ji pergalê.

Cotkarên ku dikarin li gundê xwe hilberînê bikin û berhemên xwe bi buhayekî adîl bifiroşin, nabe ku neçar bê hiştin ku weke karkerên demsalî bixebite. Ev nêzîkatî her wiha xwedî aliyekî ekolojîk e. Di nava pergaleke welê de ku xak û av veguheriye metayê, çandinî yekdest bûye, hem hawirdor hem jî ked tê çikandin.

Sozên ‘razemenî’ û ‘pêşvebirina aboriyê’ ya ku di pêvajoya aştiyê de li ser tê axaftin, eger bêyî tevlîbûna gelê Kurd bikeve meriyetê hingî wê bibe dîmenekî nû yê heman pergala mêtingeriyê.

AKTORÊN NÛ YÊN PÊVAJOYÊ: KÎ DIVÊ ÇI BIKE?

Nabe ku pêvajo tenê ji gavên qanûnî yên desthilatdariyê rê bê hiştin. ‘Civakîbûna’ ku Tevgera Kurd destnîşan dike, nîşan dide ku divê aştî bi destê civakê bê avakirin. Rêveberiyên xwecihî yên demokratîk ji bo karkerên demsaliyê navendên stargeh, şêwirmendî û piştgiriya hiqûqî dikarin ava bikin; sendîka û odeyên pîşeyî dikarin kedkarên çandiniyê bi rêxistin bikin, xebitandina li derveyî qeydê ji aliyê rêxistinên jinan û civaka sivîl ve bê şopandin.

Karên li der çarçoveya hiqûqî ya pêvajoyê yên li Meclîsê dikare bi rengê ku van kedkaran jî vehewîne bê berfirehkirin.

Weke gav jî ev dikare bê kirin:

Statuya qanûnî û garantî: Mafê sendîkabûn, mûçeyê kêmtirîn, sîgortayê yên karkerên çandiniyê yên demsalî bê garantîkirin.

Dawîanîna li sîstema navbeynkariyê: Tevlîkirina mirovan li kar bi rêyên cemaweriyê û zelal bê meşandin û ewlehiya rê bi rêk û pêk bêne kontrolkirin.

Stargeha mirovî: Dawî li pergala kon bê anîn û standartên weke av, tiwalet û eletkrîkê bêne mecbûrîkirin.

Dawîanînan li keda zarokan: Mafê perwerdeyê yê zarokan bê garantîkirin û daxwaza perwerdeya bi zimanê dayikê weke parçeyek ji vî mafî bê nîqaşkirin.

Naskirina keda jinê. Mekanîzmayên parastina taybet ji bo jinan, lênihêrîna zarokan û mûçeyê wekhev dikare bê avakirin.

Li Kurdistanê hilberîn û aborî: Piştgirî ji vegera li gund, kooperatîfbûyîn, ekolojîk û modelên hilberînê yên komînal re bê dayin û rola rêveberiyên herêmî li ser bingeha îradeya gel bê xurtkirin.

Hiqûqa li dijî sûcên nefretê: Êriş û cihêkariya etnîkî bê cezakirin.

YÊN HATINE ÊTÎKETKIRIN HEMÛ BAJAR

Ji me agahî bistîne!

Eger tu bibî abone em ê nûçeyên lezgîn yekser ji maîla te re bişînin.
Eger tu bibî abone te we wateyê ku tu Polîtikaya Malpera Me dipejînî û dîsa tê wê wateyê ku tu Şert û Mercên me qebûl dikî. Tu kendî bixwazî dikarî ji abonetiyê derkevî
Çi Difikirî?
.0
.0
.0
.0
.0
.0
Nûçeya Berê Rêzanê heftemîn ê Mexmûrê
Nûçeya Pişt re ‘Li dijî her cûre fitne û xerabiyan em ê yekîtiya xwe xurt bikin’
Nirxandinek Bike Nirxandinek Bike

Nirxandinek Bike Cancel reply

You must be logged in to post a comment.

Me Bişopîne!

Tu dikarî li ser gelek platforman rûpelên me bişopînî.
FacebookBiecibîne
TwitterBişopîne
PinterestPîn bike
InstagramBişopîne
YoutubeSubscribe
TiktokBişopîne
TelegramBişopîne
Google NewsBişopîne
LinkedInBişopîne
- Frekans -
Ad image
- Frekans -
Ad image

Navarokên Li Pêş

‘Bi rêya komployê xwestin hemû astengiyên li pêşiya qirkirina Kurdan ji holê rakin’

Endamê Komîteya Rêveber a PKK'ê Dûran Kalkan got, bi komploya li dijî Rêberê Gelê Kurd…

Ji aliyê Stêrk TV

Bêrîvan Bahçecî: Em ê felsefeya Jin Jiyan Azadî li her qadê belav bikin!

Berdevka Meclîsa Jinan a DBP’ê Bêrîvan Bahçecî destnîşan kir ku qedexekirina dirûşmeya ‘Jin, Jiyan, Azadî’…

Ji aliyê Stêrk TV

‘Serhildana Jin, Jiyan, Azadî dewama têkoşîna jinên Kurd e’

Platforma Yekîtiya Neteweyî ya Jinên Kurd a li Ewropayê diyar kir ku Şoreşa Jin, Jiyan,…

Ji aliyê Stêrk TV

Ev jî di be ku bala te bikşînin

Jin

Platforma Giştî ya Neteweyî ya Jinên Kurd li Silêmanî hate lidarxistin

Ji aliyê Stêrk TV
Rojane

Nobeda li Arzoxlî ya li dijî projeya GES’ê 30 roj li pey xwe hişt

Ji aliyê Stêrk TV
Rojane

Ji Serokê Desteya Giştî ya NY’ê banga li Myanmarê: ‘Rohingyayiyan vegerînin malên wan’

Ji aliyê Stêrk TV
Kurdistan

Îranê kolberek qetil kir

Ji aliyê Stêrk TV
Ya Berê Ya Pişt re
Stêrk TV
Stêrk TV
Stêrk TV

Li Ser Şopa Heqîqetê

Stêrk TV ji sala 2009an ve di warên siyasî, civakî, çandî û hunerî de weşanê dike. Bi nêrîna azadiya jinê û avakirina civakeke demokratîk, Stêrk TV xebatên civakî, çandî, hunerî, dîrokî, aborî û yên jîngehê dimeşîne. Di çarçoveya parastin û pêşxistina çand û zimanê Kurdî de, bi zaravayên Kurmancî, Soranî, Kirmanckî û Hewramî nûçe û bernameyên cûrbicûr amade dike û diweşîne. Stêrk TV xizmetê li çand û hunera Kurdî dike.

Facebook Twitter Youtube Rss Medium
Kategorî
  • Kurdistan
  • Rojane
  • Çand û Hûner
  • Cîhan
  • Jin
  • Civak & Ekolojî
  • Zanist
Rûpel
  • Têkîlî
  • Frekans
  • Derbarê me de
  • Şert û Merc
  • Rêgezên Malperê
  • Kar Xwestin
  • Kunye

© Stêrk TV. Hemû mafê wê parastîne

adbanner
AdBlock Asteng Dike
Malpera me de reklam hene, ji ber vê sedemê malpera me bixin listeya spî ya AdBlock'ê
Temam, ez ê li listeya spî zêde bikim
Hûn bi xêr hatin

Têkevin hesabê xwe

Te paroleya xwe jibîr kir?