În, 20 Mijdar 2026
  • Ji Bo Min
  • Favoriyên Min
  • Tomarên Min
  • Dîtinên Min
  • Blog
Video
Podcast
Zindî
Arşîv
Neşeriya Çalakiyan
Stêrk TV
  • DESTPÊK
  • ROJANE

    Nobeda li Arzoxlî ya li dijî projeya GES’ê 30 roj li pey xwe hişt

    Ji aliyê Stêrk TV

    Di Roja Mafên Zarokan a Cîhanê de li gelek bajaran çalakî hatin lidarxistin

    Ji aliyê Stêrk TV

    Baroya Amedê: ‘Ji bo zarokan divê polîtîkayên civakî yên mayinde bêne afirandin’

    Ji aliyê Stêrk TV

    Ji Serokê Desteya Giştî ya NY’ê banga li Myanmarê: ‘Rohingyayiyan vegerînin malên wan’

    Ji aliyê Stêrk TV

    DFG’ê belavkarên rojnameyan ên salên 90’î bi bîr anî

    Ji aliyê Stêrk TV

    Parêzer Mahsuni Karaman: Divê Mazlum Içli beraat bike

    Ji aliyê Stêrk TV
  • KURDISTAN

    Îranê kolberek qetil kir

    Ji aliyê Stêrk TV

    Îranê Mehdî Roşanî bi cezayê darvekirinê didarizîne

    Ji aliyê Stêrk TV

    YRK: Rejîma Îranê êriş bir ser Serdeştê

    Ji aliyê Stêrk TV

    ‘Eger mafê çarenûsiyê ji gelên din re hatibe nasîn, çima ji Kurdan re neyê dayîn?’

    Ji aliyê Stêrk TV

    KJAR’ê cangoriyên Rojhilatê Kurdistanê bi bîr anî

    Ji aliyê Stêrk TV

    Li Mexmûrê Tûrnûvaya Futbolê ya Şehîd Baran Nujiyan destpê kir

    Ji aliyê Stêrk TV
  • JIN

    Li Amedê ji bo jinên hatin qetilkirin ‘dara bîrê’

    Ji aliyê Stêrk TV

    Gelawêj Ewrîn: Jin, Jiyan, Azadî felsefeyeke azadiyê ye

    Ji aliyê Stêrk TV

    Şadiye Dalkiran a ku keça wê hate kuştin: Divê jin li cihê ku tundî lê tê kirin nemîne

    Ji aliyê Stêrk TV

    Tulay Hatîmogullari: Divê pêşengên aştiyê jin bin

    Ji aliyê Stêrk TV

    Li Sêrt û Şirnexê çalakiyên ji bo berdana girtiyên jin ên nexweş

    Ji aliyê Stêrk TV

    Li bajarên herêma Cizîrê çalakiyên 25’ê Mijdarê dewam dikin

    Ji aliyê Stêrk TV
  • ÇAND Û HÛNER

    Artêşa Sûdanê êriş kir: 4 jê zarok 15 kes mirin

    Ji aliyê Stêrk TV

    Mihrîcana Filman a Rojava ya Navneteweyî di roja 3’yemîn de didome

    Ji aliyê Stêrk TV

    10’emîn Festîvala Navneteweyî ya Şanoya Kolanê li Kerkûkê dest pê kir

    Ji aliyê Stêrk TV

    Omer Bîçer: Divê sînemaya Kurd di pêvajoya aştiyê de hişê dîrokê biafirîne

    Ji aliyê Stêrk TV

    Uysal: Hêza çêker û hevgirtinê ya hunerê dikare tevkariyê li pêvajoya aştiyê bike

    Ji aliyê Stêrk TV

    Rojên Fîlmên Kurd ên Serçavan a 12’emîn bi dawî bû

    Ji aliyê Stêrk TV
  • CÎHAN
  • YÊN DIN
    • Gotar
    • Civak
    • Rojava
    • Gotar
  • 🔥
  • HEMÛ BAJAR
  • AMED
  • STENBOL
  • BEHDÎNAN
  • ENQERE
  • ROJEV
  • QAMIŞLO
  • KOBANÊ
  • WAN
  • ŞENGAL
  • HESEKÊ
  • ŞIRNEX
  • MÊRDÎN
  • RIHA
  • LEZGÎN
  • ÊLIH
  • COLEMÊRG
Nûçeyên Lezgîn
Li Hewlêrê mirina bi guman a jinekê
Petrola di ser Îranê re ji bo Efganistanê hate birin wê bê lêkolîn
Agahî ji 2 jinên Kurd ên li Îranê hatin binçavkirin nayê wergirtin
Dadgeriya Îranê cezayê darvekirinê yê li 4 çalakgeran hatibû birîn erê kir
Êrîşkarê wêneyên şehîdan hate binçavkirin
Dîtina TîpanAa
Stêrk TVStêrk TV
  • Kurdistan
  • Jin
  • Çand û Hûner
  • Cîhan
  • Rojava
  • Rojane
  • Cîhan
  • Civak & Ekolojî
  • Zanist
  • Ji Bo Min
  • Dîtinên Min
  • Tomarên Min
  • Favoriyên Min
Bigere
  • Kategorî
    • Kurdistan
    • Jin
    • Ciwan
    • Çand û Hûner
    • Cîhan
  • BAJAR
    • HEMÛ BAJAR
    • AMED
    • STENBOL
    • QAMIŞLO
    • ŞEHBA
    • REQA
    • WAN
  • JI BO TE
    • Ji Bo Min
    • Tomarên Min
    • Favoriyên Min
    • Dîtinên Min
  • RÛPEL
    • Podcast
    • Video
    • Wêne
    • Gotar
Hesabê we heye? Têketin
Me bişopîne
© Mafên belavkirinê li ba Stêrk TV parastî ne 2024. Hemû maf parastî ne.
Stêrk TV > Blog > Rojava > Di dema rejîma Baasê de rewşa Kurdî: Li her qada jiyana civakî qedexe bû
Rojava

Di dema rejîma Baasê de rewşa Kurdî: Li her qada jiyana civakî qedexe bû

Rejîma Baasê 49 salan Kurdî li her qada jiyanê qedexe kir. Li her kesên ku bi Kurdî diaxivî, dinivîsî, hildiberand û hîn dikir êşkence dikir, digirt û sirgûn dikir. Rejîmê xwest hişê dîrokî û çandî yê gelekî ji holê rake.

Stêrk TV
Stêrk TV Dîroka nûkirinê: 14. Gulan 2026 Dema xwendinê: 10 dq.
Parvekirin

Gelê Rojava bi pankartên bi nivîsa “Bê ziman jiyan nabe”, “Bila Kurdî bibe xwedî statu”, “Bijî Zimanê Kurdî”, “Zimanê me nasnameya me ye”, “Ziman xeta sor e, yên ku wê binpê bikin rewatiya xwe ji dest dide” û “Her peyvek Kurdî çîrokek e” bi rojan e li qadan çalakiyan dike.

Ji Dêrikê heta bi Hesekê, Qamişlo, Kobanê, Tirbespiyê, Girkê Legê û Amûdê li gelek bajaran ji bo naskirina statuya Kurdî Kurd daketin qadan. Ya rast peyama wê yekê didin ku li dijî polîtîkayên bênasnamehiştinê yên rejîma Baas, Hikumeta Demkî ya Sûriyeyê û dewleta Tirk dest ji têkoşînê bernedane.

Ji salên 1970’î yê rejîma Baas heta bi Şoreşa Rojava zextên bi rêk û pêk ên li ser Kurdî, planên Tirkkirinê yên dewleta Tirk ên li Efrîn, Serêkaniyê û Girê Spî di salên 2018-2019’an de meşand û her cûre rêbazên qirêj ên Hikumeta Demkî ya Sûriyeyê ku ji bo Kurdî bi destûra bingehîn a nû misoger neke serî lê dide; bûn sedem ku Kurd dakevin qadan û destnîşan bikin ku Kurdî xeta wan a sor e.

Em ê jî bi wesîleya 15’ê Gulanê Cejna Zimanê Kurdî zexta li Rojava û Sûriyeyê ya li ser zimanê Kurdan û jinûve geşbûna Kurdî ya bi şoreşê re bi rengê sê beşan bi dosyayekê binirxînin.

POLÎTÎKAYÊN BÊNASNAMEHIŞTINÊ YÊN 49 SALAN

Rejîma Baas ku 8’ê Adara 1963’an bi darbeya leşkerî li Sûriyeyê bû desthilatdar, heta Şoreşa Rojava ya sala 2012’an di nava 49 salan de li hemberî gelê Kurd polîtîkayeke bênasnamehiştinê ya plankirî, desteserkirina xakê û qirkirina çandî meşand. Ev êrişên li dijî hebûn, ziman, çand û aboriya Kurdan binpêkirinên ji rêzê nebûn; berevajî vê yekê ji bo tinekirina hişê kolektîf ê gelekî yê li ser ziman avabûyî bû.

Ji bo rejîmmê tenê îdeolojiyek hebû ku ‘girîng û rast’ bû: Neteweperestiya Ereb. Neteweperestiya Ereb kir yekane îdeolojî û Kurd weke ‘biyanî’ ragihand, zimanê wan qedexe kir û bi endezyariyeke demografîk cografya wan parçe kir. Ev yek jî bi projeya ‘Kembera Ereb’ pêk anî.

Plan di sala 1965’an de hate amadekirin, sala 1973’an bi rengekî pratîkî hate destpêkirin, 25’ê Hezîrana 1974’an bi biryara bi hejmara 521’ê ya Fermandariya Herêmê ya Baasê fermî bû. Li herêma Hesekê, li seranserê sînorê Sûriye-Tirkiyeyê bi texmînî li ser dirêjahiya 350 kîlometreyî û kûrahiya 10-15 kîlometreyî şerîdek hate avakirin. Ev şerîd ji sînorê Iraqê digihêjiya heta Dêrik û Serêkaniyê. Armanc jê hebû ku Rojava ji Bakur û Başûr qut bike û nehêle têkiliyê bi wan re dîne. Dihate xwestin ku zeviyên çandiniyê, çavkaniyên petrolê û çavkaniyên avê bê talankirin.

140 hezar Kurd hatin sirgûnkirin, zeviyên çandiniyê yên zêdeyî 300 gundî hatin desteserkirin. Ji wê jî wêdetir bi hezaran Erebên ji Reqa û Helebê hatin anîn li gundên Kurdan hatin bicihkirin. Bi taybetî hilweşîneke giran û mayinde ya sosyo-aboriyê rû da. Xaka herî berhemdar a Kurdan, beşeke girîng a çavkaniyên petrolê yên Kurdan û çavkaniyên wan ên avê hatin desteserkirin û gel xizan hate hiştin.

Newekheviya aboriyê bû sedema bêkarî û xizaniyê. Guherîna demografîk jî reseniya civakî parçe kir. Radestkirina xak û zeviyan hîn jî yek ji daxwazên bingehîn ên gelê Rojava ye.

KURDÎ HÎN JÎ LI HER QADÊ QEDEXE YE

Ya ku bi serê Kurdan hat qirkirineke çandî û etnîkî bû. Rejîma Baasê zextên ku li qadê kir, bi taybetî li ser Kurdî giran kir. Zextên li ser Kurdî li her qada jiyana civakî bandora xwe nîşan da. Li perwerdeyê, saziyên fermî, medya û qada cemaweriyê Kurdî bi temamî qedexe bû. Li dibistanan zarokên Kurd nekarîn bi zimanê xwe yê dayikê perwerdeyê bibînin, nekarîn biaxivin û dîrok û çanda xwe nekarîn hîn bibin. Lêkirina navê Kurdî, bikaranîna navê gund û bajarokan, stranên Kurdî yên li dibistanan dibû sedema xeteriyên cidî. Her gotin, her hevok li ser jiyana mirovan dibû gefek.

Li daîreyên fermî, li nexweşxane, bazar û cihê kar Kurdî tine bû.

REWŞEKE BÊHIŞKIRINÊ

Li qada çandî rewşeke bêhişkirinê hebû. Çapkirina pirtûkan, weşandina rojnameyan, lîstina şano qedexe bû; li radyo û televîzyonan gotineke bi tenê ya Kurdî nedihat bihîstin. Her kesên ku bi Kurdî distira, dinivîsand, hildiberan, hîn dikir dibû hedefa bingehîn a rejîmê. Rejîmê dest bi nêçira mirovên bi Kurdî diaxivîn kiribû.

Mihemed Şêxo ku îro me hemûyan stranên wî jiber kirine û bi dehan berhemên hêja afirandiye, yek ji wan Kurdan bû ku ji ber gotina stranên Kurdî bûbû hedef. Gelek caran hate binçavkirin û êşkence lê hate kirin. Di sala 1969’an de ji Lubnanê re hate sirgûnkirin, piştre jî derbasî Iraqê bû, ji wir jî çû Îranê. Her cara ku vedigeriya Sûriyeyê hate girtin.

Şêxo ku bi stranên xwe yên “Ay Gewrê”, “Ay Lê Gulê”, “Nesrîn”, “Eman Dilo”, “Şêrînê Nû Gîhaye”, “Heps û Zîndan”, “Min Bihîstî” deng û berxwedana Kurdan dianî ziman, ji ber ku bi Kurdî muzîk çêdikir bû yek kesayetên sembol ku bû hedefa rejîma Baasê.

Li gel Şêxo gelek rewşenbîr, nivîskar û rojnamevan jî li heman zext û zordariyê rast hatin. Helbestvan û nivîskar Cegerxwîn ji ber ku bi helbestên xwe yên bi Kurdî qala nasnameya Kurd dikir, her wiha ji ber sekna xwe ya siyasî zext lê hate kirin. Osman Sebrî û Nûredîn Zaza jî ji wan rewşenbîran bûn ku ji ber karên xwe yên wêje û zimanê Kurdî gelek caran hatin girtin.

YÊN KU DEST JI KURDÎ BERNEDAN

Entelektuelên ku bi Kurdî dinivîsandin, mafên çandî diparastin ya dihatin girtin yahn jî sirgûnkirin û bêdengkirin. Berhemên Kurdî hatin desteserkirin, çapxane hatin girtin. Lê belê li gel qedexeyê jî hilberîn nedisekinî.

Mînak, Koma Agirî ku sala 1985’an li Helebê ava bû û pêşengî ji hunera şoreşgerî ya Kurdî re kir, ji şano heta bi koro û govendê bi 500 endamên xwe li gel êşkence, binçavkirin û girtinê jî dest ji gotina stranên bi Kurdî berneda. Li aliyekî hunera şoreşgerî hilberand, li aliyê din jî tevkarî li belavbûna Kurdî dikir. Komê bi dizî perwerdeya bi Kurdî da. Li gel Helebê li Şam, Efrîn, Lubnan, Reqa û Kobanê jî derkete ser dikê.

Di nava endamên komê de Şîlan Kobanî, Ednan Sîmo, Bavê Cengî û Celal Mûskê jî hebûn. Rejîma Baasê endamên komê binçav kir, êşkenceyên giran lê kir û ew girt. Lê belê hunermendan gaveke bi tenê jî bi paş ve neavêt; di her Newrozê û çalakiyan de derkete pêşberî gel.

BINÇAVKIRINA LI KARGEH, DAWET Û QADÊN ŞÎNÊ

Rejîmê ku li qada çandî zextên xwe dewam kir, dest li her qada jiyanê werda bû. Navê gund û bajarên Kurdan qedexe kir, tabela daxist. Ferz kir ku hilberîn û bazirganî bi Erebî bê kirin. Li qada tenduristiyê gava nexweşek bi Kurdî diaxivî ya jê fêhm nedikir yan jî biçûk dihate xistin. Li dawetan û merasîmên cenazeyan jî timî çavdêrî dihate kirin. Yanî li qada cemaweriyê zexta li ser Kurdî hîn giran bû.

Li aliyê din li nava jiyana cemaweriyê û saziyên fermî axaftin an jî nivîsandina ji hev re ya bi Kurdî qedexe bû. Di salên 1980’î de bi biryara Walîtiya Hesekê re li qada cemaweriyê axaftina bi Kurdî hate qedexekirin; ev qedexe ji bo dawet û pîrozbahiyan jî hate ragihandin. Li dawetan û merasîmên cenazeyan mirov hatin binçavkirin.

Her wiha di çarçoveya projeya Kembera Ereb de sala 1962’an beşek ji Kurdan “ecnebî” (biyanî) hate qeydkirin û beşek ji wan jî qet li nifûsê nehate qeydkirin, statuya “mektûm” (veşartî/neqeydkirî) li wan hate ferzkirin.

ÎNKARA HEBÛN Û NASNAMEYÊ

Her çend rejîmê ev polîtîka bi hinceta “yekîtiya neteweyî” û “Erebkirinê” meşandibe jî qedexeyên li ser Kurdî ne tenê astengiya li pêşiya ziman bû. Amûra bingehîn a polîtîkaya înkarkirina nasname û hebûna gelê Kurd bû. Zexta ku rejîma Baasê 59 salan meşand xizmet ji vê armancê re kir.

Lê belê gelê Kurd ku îro li qadên li Rojava dibêje “Zimanê me nasnameya me ye” bi destpêkirina Şoreşa Rojava ya sala 2012’an re ji bo Kurdî dîrok jinûve nivîsand.

SIBE: Li Rojava nifşek bi Kurdî mezin bû

YÊN HATINE ÊTÎKETKIRIN HEMÛ BAJAR

Ji me agahî bistîne!

Eger tu bibî abone em ê nûçeyên lezgîn yekser ji maîla te re bişînin.
Eger tu bibî abone te we wateyê ku tu Polîtikaya Malpera Me dipejînî û dîsa tê wê wateyê ku tu Şert û Mercên me qebûl dikî. Tu kendî bixwazî dikarî ji abonetiyê derkevî
Çi Difikirî?
.0
.0
.0
.0
.0
.0
Nûçeya Berê Azîzoglû: Ji bo Kurdî pêwîstî bi statuya fermî heye
Nûçeya Pişt re Bandora polîtîkayên şerê taybet a li qadê
Nirxandinek Bike Nirxandinek Bike

Nirxandinek Bike Cancel reply

You must be logged in to post a comment.

Me Bişopîne!

Tu dikarî li ser gelek platforman rûpelên me bişopînî.
FacebookBiecibîne
TwitterBişopîne
PinterestPîn bike
InstagramBişopîne
YoutubeSubscribe
TiktokBişopîne
TelegramBişopîne
Google NewsBişopîne
LinkedInBişopîne
- Frekans -
Ad image
- Frekans -
Ad image

Navarokên Li Pêş

Hinardekirina neftê ya ji xeta boriya Kerkûk-Ceyhanê dest pê kir

Wezareta Neftê ya Iraqê, ragihand ku bi rêya xeta boriya kevn a Iraq-Tirkiyeyê ya ku…

Ji aliyê Stêrk TV

Şêniyên kantona Firatê 2 şehîdên xwe spartin axê

Şêniyên Kantona Firatê cenazeyên 2 şehîdan spartin axê û 10 şehîd jî bi bîr anîn.

Ji aliyê Stêrk TV

Dayikên Şemiyê ji bo 3 kesên ji aliyê dewletê ve hatine ‘qetilkirin’, hatin ba hev

Dayikên Şemiyê aqûbeta Selîm, Hasan û Cezayîr Orhan ên ji aliyê dewleta Tirk ve hatine…

Ji aliyê Stêrk TV

Ev jî di be ku bala te bikşînin

Jin

Platforma Giştî ya Neteweyî ya Jinên Kurd li Silêmanî hate lidarxistin

Ji aliyê Stêrk TV
Rojane

Nobeda li Arzoxlî ya li dijî projeya GES’ê 30 roj li pey xwe hişt

Ji aliyê Stêrk TV
Rojane

Ji Serokê Desteya Giştî ya NY’ê banga li Myanmarê: ‘Rohingyayiyan vegerînin malên wan’

Ji aliyê Stêrk TV
Kurdistan

Îranê kolberek qetil kir

Ji aliyê Stêrk TV
Ya Berê Ya Pişt re
Stêrk TV
Stêrk TV
Stêrk TV

Li Ser Şopa Heqîqetê

Stêrk TV ji sala 2009an ve di warên siyasî, civakî, çandî û hunerî de weşanê dike. Bi nêrîna azadiya jinê û avakirina civakeke demokratîk, Stêrk TV xebatên civakî, çandî, hunerî, dîrokî, aborî û yên jîngehê dimeşîne. Di çarçoveya parastin û pêşxistina çand û zimanê Kurdî de, bi zaravayên Kurmancî, Soranî, Kirmanckî û Hewramî nûçe û bernameyên cûrbicûr amade dike û diweşîne. Stêrk TV xizmetê li çand û hunera Kurdî dike.

Facebook Twitter Youtube Rss Medium
Kategorî
  • Kurdistan
  • Rojane
  • Çand û Hûner
  • Cîhan
  • Jin
  • Civak & Ekolojî
  • Zanist
Rûpel
  • Têkîlî
  • Frekans
  • Derbarê me de
  • Şert û Merc
  • Rêgezên Malperê
  • Kar Xwestin
  • Kunye

© Stêrk TV. Hemû mafê wê parastîne

adbanner
AdBlock Asteng Dike
Malpera me de reklam hene, ji ber vê sedemê malpera me bixin listeya spî ya AdBlock'ê
Temam, ez ê li listeya spî zêde bikim
Hûn bi xêr hatin

Têkevin hesabê xwe

Te paroleya xwe jibîr kir?