Girtina Komeleya Lêkolînên Ziman û Çanda Avesta li Îzmîrê li Amed hate protestokirin. Çalakiya bi pêşengiya Komeleya Lêkolînên Ziman û Çanda Mezopotamyayê (MED-DER) de hat lidarxistin, nûnerên civaka sivîl û partiyên siyasî yên bajêr û gelek welatî beşdar bûn. Girseya ku li ber avahiya Partiya Wekhevî û Demokrasiyê ya Gelan (DEM Partî) kom bû, ber bi avahiya MED-DER’ê ve meşiya. Di tevahiya meşê de dirûşmeyên “Bê ziman jiyan nabe”, “Jin ziman azadî” û “Zimanê me rûmeta me ye” hatin berzkirin.
ÎNKAR Û ASÎMÎLASYON
Rêveberê MED-DER’ê Murat Aydin piştî meşê daxuyanî xwend û diyar kir ku ziman û nasnameya Kurd mafê gelê Kurd ê rewa û hevpar e û wiha got: “Di heman demê de hebûna gelê Kurd e. Di encama polîtîkayên bişaftin û înkarê yên sed salî de ev mafê jiyanî yê gelê Kurd heta niha hatiye tunehesibandin. Gelê Kurd ji perwerdeya bi Kurdî bêpar hatiye hiştin. Zimanê Kurdî, her tim bi awayên cuda rastî astengî û qedexeyan hatiye. Îro jî tevî hewldanên ji bo aştî û pêkanîna demokrasî û edaletê, di nava civakê de, roj bi roj bi rengên cuda êrîşên nû bi ser Kurdî û Kurdan de tên. Weke parçeyekî van êrîşan, 31’ê Tîrmehê, bi fermana Walîtiya Îzmîrê, bi hinceteke ji rêzê, bi ser Komeleya Lêkolînên Çand û Ziman a Avestayê de girt û di 1’ê Tebaxê de jî deriyê komeleyê hat mohrkirin.
ÊRÎŞ HAT PROTESTOKIRIN
Ev êrîş, nîşan dide ku helwesta li hemberî ziman û çanda Kurdî, hê jî neguheriye û li ser heman xeta astengkirin, sînorkirin û qedexekirinê ye. Weke saziyên çand û zimanê Kurdî em vê êrîşa li dijî Komeleya Lêkolînên Çand û Ziman a Avestayê bi tu awayî qebûl nakin û bi tund şermezar dikin. Di vê pêvajoya hesas de ku ji bo pêkanîna maf û daxwazên gelê Kurd û çareseriyê, ked tê dayîn. Lazime ku rê li ber êrîşeke wiha venebûya û rayedaran li gelê Kurd, sazî û dezgehên gelê Kurd rêz bigirtina.
Lê berovajî vê yekê, komeleyeke legal ku bi rêya kargehên ziman û çalakiyên çandî ji sala 2018an ve li metropoleke wekî Îzmîrê xwedî li çand û zimanê Kurdî derdikeve. Em dibînin ku rayedar bi neheqî û bi armanceke nebaş xebatên vê Komeleyê û xebatên zimanê Kurdî asteng dikin.
‘ZIMAN HEBÛNA GELÊ KURD E’
Em careke din, bi bîra rayedaran dixin ku ne maf û hedê tu kesî ye, êrîşên bi vî rengî li nasname, hebûn û zimanê Kurdan bike. Ziman rasterast nasname û hebûna gelê Kurd e. Êrîşên bi vî rengî, li dijî gelê Kurd, nirxên gelê Kurd û nasnameya gelê Kurd, , bêtehemuliyekê nîşan didin. Em vê êrîşa li ser Komeleya Lêkolînên Çand û Ziman a Avestayê, weke êrîşeke li ser zimanê Kurdî û nasname û hebûna Kurdan dizanin.
Ji ber vê yekê, divê êrîşên wisa demildest bêne rawestandin. Muameleyên ku serê pêşîn bi destê Walîtiya Îzmîrê, paşê jî bi destê zabiteyên Şaredariya Îzmîrê pêk hatine, divê ji paş ve bên kişandin. Gelê Kurd ev ji sed salî zêdetir e ku ji bo ziman, çand û hebûna xwe têdikoşe û heta ku mafê xwe yê perwerdeya bi Kurdî û azadiya xwe bi destnexe wê bi tu awayî dest ji têkoşîna xwe bernede.
Em hemû saziyên zimanê Kurdî, careke din piştgiriya xwe ji bo Komeleya Avestayê didin zanîn ku êrîşa li ser Komeleya Avestayê êrîşeke li ser zimanê Kurdî û gelê Kurd e. Ji ber vê çendê em vê kiryara Walîtî û Şaredariya Îzmîrê şermezar dikin. Bi vê minasebetê, bangê li raya demokratîk û rayedaran dikin. Êdî wext e ku mafê perwerdeya bi Kurdî û statuya Kurdî bê bicihkirin û hiqûqa gelê Kurd û gelan bê naskirin.”
Daxuyanî bi berzkirina dirûşmeyan bi dawî bû.
WAN
Li Wanê bi pêşengiya saziyên zimanê Kurdî li Kolana Hunerê daxuyanî hat dayîn. Di daxuyaniyê de pankarta “Zimanê Kurdî xeta me ya sor e, destên xwe jê vekişînin” hat vekirin. Rêveberê KURDÎGEH’ê Alî Ataman daxuyanî xwend û bi gotina “Kurdî rasterast nasnameya gelê me ye. Êrîşa li ser Komeleya Avestayê li dijî vê nasnameyê ye” beteka xwe anî ziman.
DEM Partî, Meclîsa Dayikên Aştiyê, hevşaredar û gelek kesên din beşdarî daxuyaniyê bûn. Di daxuyaniyê de hat xwestin ku mafê perwerdehiya bi zimanê Kurdî bê naskirin û zextên li ser saziyên ziman tavilê bi dawî bibin.
ŞIRNEX
Li navçeya Silopiya Şirnexê jî bi beşdariya parlementerê DEM Partiyê yê Şirnex Mehmet Zekî Îrmez, endam û rêveberên DEM Partî û DBPê yên Silopiya, rêveberên Komeleya Çand û Ziman a Cûdî (Cûdî-Der), endam û rêveberên Saziya Çand û Ziman a Birca Belek û gelek welatî çalakî hat lidarxuistin. Di meşê de dirûşmên, ‘Bê ziman jiyan nabe’ û ‘Zimanê kurdî rûmeta me ye’ hatin berzkirin.
Hevserokê Cûdî Derê Omer Sansur wiha axivî: “Kiryarên bi vî rengî zirarê didin Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk. Mafê kesî tine bikaranîna zimanê Kurdî asteng bike.”
Parlamenter Îrmez diyar kir ku heta zimanê Kurdî nebe xwedî statu, aştî pêk nayê. Îrmez got, “Em di Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk de ne. Em ê civaka demokratîk ava bikin. Divê dewlet dev ji polîtîkayên xwe yên asîmîlasyonê berde. Divê Kurdî bibe zimanê fermî û zimanê perwerdehiyê. Heta ku statuya Kurdî pêk neyê, kes nikare behsa aştî û demokrasiyê bikin.”
