Serokwekîlê Koma DEM Partiyê Sezaî Temellî diyar kir ku budçeya 2026’an tercîheke ku krîza civakî û aborî ya welat di nav de ye kûrtir dike. Her wiha destnîşan kir ku budçe pirsgirêkên avanî yên li fînansmana cemaweriyê mezin dike, dayinên faîzê û lêçûnên mîlîtarîst çavkanî çikandine; bêedaletiya bacê barê li ser pişta kedkaran giran kiriye, dewlemend jî hema bibêje li derveyî dayina bacê hatine hiştin. Temellî ragihand ku enflasyonê û baca zêdebûyî hêza kirînê ya gel helandiye, 20 milyon mirov hewcedarî alîkariya civakî bûne, ev yek tabloya xizaniyê ya rasteqîn a welêt radixe pêş çavan û destnîşan kir ku heta budçeya nan û aştiyê neyê avakirin, ne xizanî dikare bê kêmkirin, ne jî edalet dikare bi cih bê anîn.
Di vê demê de ku hevdîtinên li ser budçeya 2026’an dewam dike, Serokwekîlê Koma DEM Partiyê Sezaî Temellî li ser karakterê siyasî yê budçeyê ev nirxandin kir: “Budçeya 2026’an ku niha hevdîtin li ser tê kirin, budçeya 24’emîn e ku ji aliyê Partiya Edalet û Pêşvebirinê ve tê amadekirin. Dema ku mirov bala xwe didin ser vê budçeyê, tê dîtin ku Partiya Edalet û Pêşvebirinê bi feraseteke ku bi demê re amade kiriye, budçeyê amade dike. Yanî çi dibe bila bibe, Tirkiye di nava kîjan konjonkturê de be, yan jî kîjan dînamîk û karên sereke li pêş jî be, di budçeyên Partiya Edalet û Pêşvebirinê de du xalên esasî hene ku dest jê nayê berdan, ew jî berjewendiyên sermayeyê û daxwazên burokrasiya ewlekariyê ye. Ev her du xal mîna salên derbasbûyî karakterê nayê guhertin ê budçeyê ne.
Ya rast dema mirov li dîroka Komara Tirkiyeyê dinihêrin her tim vê dibînin. Yanî di hemû budçeyan de yên zêdeyî 100 sal in hatin amadekirin, ev motîf tê dîtin. Lê belê Partiya Edalet û Pêşvebirinê bi taybetî ji ber lihevkirina bi polîtîkayên neolîberal û rêveberê siyaseteke ku gelekî ketiye bin bandora burokrasiya ewlekariyê, vê yekê hîn bêhtir nîşan dide.”
BUDÇEYEKE KU BENDEWARIYA AŞTIYÊ NE XEMA WÊ YE
Temellî işaret bi pêşketinên dîrokî yên sala 2025’an, bi taybetî jî hêvî û bendewariya aştiyê ya bi deklarasyona 27’ê Sibatê re rû da, her wiha bal kişand ser têkoşîna ji bo nan û aştiyê ya li çar aliyê welêt û rexne kir ku di budçeya 2026’an a desthilatdariyê de bersiv ji van re nehatiye dayin. Sezaî Temellî got, “Em li bendê bûn ku di budçeya 2026’an de cudahiyek hebe. Ji ber ku di sala 2025’an de dibe ku pêşketinên herî girîng ên dîroka komarê rû dan. Li ber ronahiya van pêşketinan, em li bendê bûn ku di budçeyê de bersiva xwe bidîta. Ew pêşketina girîng çi bû? Bêguman daxuyaniya Birêz Ocalan a 27’ê Sibatê yanî deklarasyon bû. Ev yek gaveke gelekî girîng û dîrokî bû û li tevahiya cîhanê, li Tirkiyeyê nîşan dida ku pêvajoyeke mezin a guherîn û veguherînê destpê kiriye. Yek ji navnîşanên herî girîng ên ji bo dîtina vê guherîn û veguherînê li qadê, budçe bû. Lewma em li bendê bû ku di budçeyê de bê bicihkirin, bê dîtin. Em difikirîn ku di vê çarçoveyê de pêşketin çêbibe. Lê mixabin budçeyê pêşketinên çareseriya demokratîk a meseleya Kurd ên salên 2025’an li ber çavan negirt, budçeyeke weke ku vê ji nedîtî ve tê, hate amadekirin.
Lewma ji bo balê bikişînin ser vê cudahiyê, me jî budçeya xwe ya alternatîf careke din amade kir û navê budçeya aştî û nan lê kir. Lewma me têkoşînek meşand, karek kir. Ev yek hem li hemberî desthilatdariyê têkoşînek bû, li aliyê din ji bo hişyariyê li desthilatdarî, civak ûs iyasetê bike, ev kar hate kirin. Ji ber ku eger aştî nebe, nan jî nîne. Civak di bin zexteke giran a xizaniyê de ye. Civak dixwaze ev pêşketin êdî bi encamên bi xêr ji bo wê bîne. Lewma ji bo ev têkoşîna di oxira aştiyê de tê meşandin ji bo civakê bi temamî encaman bi xwe re bîne, me ev kar bi civakê re meşand. Armanca bingehîn a meşa me ev bû. Me karên xwe hemû gihand civakê. Me mafê axaftinê da hemû beşan. Me piştgirî da tevlîbûna wan a li pêvajoyê.
Em ji çar aliyên Tirkiyeyê bi rê ketin. Bêguman bi me re hemû beşên civakê bi gotin, çalakiyên xwe piştgirî dan vî karî. Me ji Êlih, Tekîrdag, Aydin û Hatayê dest bi meşa xwe kir. Ji cotkaran heta bi dikandaran, ji kedkaran heta bi bêkaran, ji jinan heta bi xwendekar û ciwanan her kesî xwe di nava vê çalakiyê de dît; bi gotina xwe dît, bi tevkariya xwe dît. Ev kar gelekî girîng bû. Û di dawiya vî karî de jî em li Enqereyê li hev civiyan, beşdarên ji çar baskan ve. Me daxwaz ji vê pêvajoya hevdîtinên li ser budçeyê re ragihand. Li ser kursiyê bi gotina xwe, bi karê xwe em hewl didin vê hestewarî û berirsyariyê hîn jî biafirînin, lê mixabin budçeya 2026’an ji aliyê mijarên ku me qalê kiriye ve budçeyeke xemsar e.”
Sezaî Temellî di dawiya axaftina xwe de got, “Ev budçe vê tabloyê nîşan dide: Heta ku hûn budçeya û aştiyê nexin meriyetê, hûn ê nikaribin li hemberî xizaniyê têbikoşin, hûn ê nikaribin edaletê bi cih bînin ku welat li bendê ye.”
