DEM Partiyê encamnameya civîna Meclîsa Partiyê eşkere kir ku di 11-12’ê Tîrmehê de li Enqereyê lidar xist. Encamname bi vî rengî ye:
“Meclîsa me ya Partiyê, di 11-12’ê Tîrmehê de li Enqereyê civiya. Tirkiye û herêma me di heyameke dîrokî re derbas dibe ku bi tûjbûna şeran, krîzên piralî û meylên otorîter ên ku ji hêla pergala emperyalîst-kapîtalîst ve hatine afirandin kûr bûne. Meclîsa me ya Partiyê pêvajoya derbarê çareseriya demokratîk û aştiyane ya pirsgirêka Kurd de; polîtîkayên şer ên berfireh di qada navneteweyî de û erkên siyasî yên partiya me yên ji bo serdema pêş de bi berfirehî nirxandin. Her wiha perspektîfa siyasî ya Konferansa Partiya me, ku wê di 22-23’ê Tebaxê de were lidarxistin û Kongreya me ya Asayî ya Mezin a 5’emîn, ku wê di 20’ê Îlonê de were lidarxistin, nîqaş kir; û rêgezên bingehîn ên derbarê berfirehkirina têkoşîna ji bo aştî, demokrasî, wekhevî, azadî û edaleta civakî de pejirandin.
Tirkiye di nava yek ji qonaxên siyasî yên herî krîtîk ên dîroka Komarê de ye. Ji aliyekî ve, piştî şerê deh salan, derfeteke dîrokî heye ku rê li ber çareseriyeke demokratîk veke. Ji aliyê din ve, rejîmeke otorîter heye ku bi siyaseta şer, bi karanîna hiqûqê wekî amûrekî, bi kûrkirina berberîkirina civakî û tengkirina siyaseta demokratîk ve tê xurtkirin. Ev her du meyl nikarin di heman demê de werin domandin. Rêya aştiya mayînde bi rêya demokratîkbûnê derbas dibe û rêya demokratîkbûnê jî bi gavên siyasî yên wêrek derbas dibe.
Piştî biryara PKK’ê ya bidawîanîna têkoşîna çekdarî û fesihê, merasîma şewitandina çekan a ku di 11’ê Tîrmeha 2025’an de ji aliyê Koma Aştî û Civaka Demokratîk ve hat lidarxistin, bû nîşandaneke sembolîk a bihêz ji bo pejirandina siyaseta demokratîk. Ev gav di nav beşên fireh ên civakê de wekî yek ji xalên werçerxa siyasî yên herî girîng di dîroka dawî ya Tirkiyeyê de hêviyeke xurt ji bo aştiyê afirand. Vê gava ku salek berê hat avêtin, baweriya bi kapasîteya siyaseta demokratîk a ji bo hilberandina çareseriyan xurt kir û ji bo aştiya civakî atmosfereke nû afirand. Lê belê, hêza siyasî di sala borî de gavên pêwîst ên demokratîk û qanûnî neavêtin û ev yek jî nîşan dide ku berpirsiyariya ku ji hêla vê derfeta dîrokî ve tê xwestin nehatiye bicihanîn. Nebûna garantiyên qanûnî di pêvajoyê de, paşxistina domdar a rêziknameyên têkildarî demokratîkbûnê û nezelaliya ku hêviyên civakî tê de tê hiştin, hesta baweriyê di civakê de xera dike.
Avakirina aştiyeke mayînde ne tenê bi rawestandina pevçûnan, di heman demê de bi avakirina pergaleke hiqûqî ya demokratîk mimkun e. Her çend rapora ku ji hêla komîsyona Meclisa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê ve hatiye amadekirin, hewcedariya rêziknameyên hiqûqî bi awayekî berfireh destnîşan kiribe jî, di ser re meh derbas bûn û qanûneke çarçoveyî nehat amadekirin an jî rêziknameyên hiqûqî yên pêwîst nehatin bicihanîn. Paşxistin û nezelalhiştina hêviyên civakî yên ji bo aştiyê xetereyên cidî li ser baweriya bi pêvajoyê diafirîne. Divê îradeya çareseriya demokratîk bi gavên hiqûqî yên berbiçav were xurtkirin.
Divê qanûna çarçoveyî ya ku dê were amadekirin ji rêziknameyên teng û sînordar pêk neyê. Ev qanûna ku dê şaneya bingehîn a civaka demokratîk pêk bîne, divê berfireh û tevgir be, pêvajoya bêçekkirinê, vegera ewle û birûmet, beşdariya siyasî ya demokratîk û garantîkirina maf û azadiyên bingehîn di heman çarçoveyê de çareser bike, bêyî ku cudahîyên kategorîk çêbike. Rêziknameyeke wisa ne tenê dê çareseriyan ji bo pirsgirêkên îroyîn peyda bike, ew ê di heman demê de bi xurtkirina jiyana hevpar li ser bingeha hemwelatîbûna wekhev deriyê Tirkiyeyeke demokratîk a siberojê jî veke.
Ji aliyekî din ve, ji bo ku pêvajo pêşve biçe, pir girîng e ku şert û mercên xebat û jiyana azad demildest werin afirandin da ku Birêz Abdullah Ocalan bikaribe bi bandor wekî sermuzakerekar bixebite û danûstandinê bike. Tecrîda ku nêzîkî pêncî rojan berdewam dike û neparvekirina pêşnûmeya qanûnê bi aliyên peywendîdar re bi tevahî li dijî pêdiviyên pêvajoyê ye.
Pêvajoya aştiyê ne tenê mijareke ewlehiyê ya teng e ku rawestandina şer û pevçûnan dihewîne. Aştiyeke mayînde û birûmet pêwîstî bi rakirina hemû mekanîzmayên wesayetê yên li ser siyaseta demokratîk, bidawîanîna rejîma qeyûman, rawestandina destwerdana li îradeya hilbijartî, misogerkirina azadiya fikr û ramanan û rêxistinbûnê, naskirina tevahî ya mafên bingehîn, tevî mafê bikaranîna zimanê dayikê û bicihanîna prensîba hemwelatîbûna wekhev di hemû warên jiyanê de heye.
Serdema ku em tê re derbas dibin, serdemeke dîrokî ye ku şer û êriş li ser mafên demokratîk heye, di heman demê de bi xirabûna wêrankirina ekolojîk jî tê pênasekirin. Xweza, jîngehên me û çavkaniyên me yên hevpar ji bo projeyên mezin ên enerjiyê, madenê û avakirinê û lêgerîna bêdawî ya qezencê ji hêla sermayeyê ve bi awayekî bêveger tên wêrankirin; cotkar û hilberînerên piçûk bi polîtîkayên desteserkirinê ji qadên jiyana xwe tên dûrxistin. Asta wêrankirina ekolojîk gihîştiye asteke komkujiyê ku gefê li hêmanên bingehîn ên jiyanê dixwe. Bandorên krîza avhewayê, bandor li xizan, jin, zarok, kesên astengdar, hilberînerên piçûk û komên din ên civakî yên lawaz dike, newekheviyên heyî kûrtir dike. Ji ber vê yekê, avakirina xeteke berxwedana civakî ya bihêz pêwîst e ku ji gundan bigire heya bajaran li dijî wêrankirina ekolojîk, krîza avhewayê û polîtîkayên talan û desteserkirinê dirêj dibe; û berpirsiyariyeke girîng e ku em edaleta avhewayê, parastina jîngehê, aştî û demokrasiyê li ser zemîneke hevpar a têkoşînê bînin ba hev.
Ji aliyekî din ve, pergala kapîtalîst û mêrperest, şer, otorîterîzm, xizanî, dijminatiya li dijî jinan û siyaseta nefretê ya li dijî LGBTÎ+yan ji nû ve hildiberîne. Krîza aborî ya kûr, nedîtbarbûna karê lênêrînê, belavbûna formên ne ewle yên kar û hilweşandina mafên civakî bi giranî bandorê li jiyana jinan dike. Şîdeta mêran û polîtîkayên bêcezatiyê yên ku mafê jiyanê yê jinan hedef digirin, êrişên sîstematîk ên li ser wekheviya zayendî û polîtîkayên ku armanc dikin ku jinan ji jiyana giştî dûr bixin, di nav astengiyên herî mezin ên li pêşiya avakirina civaka demokratîk de ne. Jiyaneke demokratîk, azad û wekhev bêyî temsîliyeta wekhev a jinan, têkoşîna rêxistinkirî û îradeya damezrîner a jinan ne mimkun e. Ji ber vê yekê, têkoşîna azadiya jinan ji têkoşîna civaka demokratîk nayê qutkirin; em careke din biryardariya xwe ya berfirehkirina têkoşîna ji bo wekhevî, azadî û aştiyê, ku di bin pêşengiya jinan de bilind dibe, dûpat dikin.
Civîna NATO’yê ku di 7-8’ê Tîrmehê de li Enqereyê hat lidarxistin careke din nîşan da ku pergala navneteweyî her ku diçe li ser xetên leşkerî ji nû ve tê şekildan û feraseta ku çareseriyên pirsgirêkên navneteweyî di rêbazên leşkerî de dibîne xurttir dibe.
Armanca ku di civînê de ji bo welatên endam ên NATO’yê hat danîn ku hêdî hêdî lêçûnên parastinê bigihînin ji sedî 5’ê dahata neteweyî, ne tenê hilbijartineke leşkerî ye. Ev biryar tê vê wateyê ku beşek zêde ya çavkaniyên ku divê ji bo pêdiviyên hevpar ên civakê werin veqetandin weke perwerde, tenduristî, ewlehiya civakî, alîkariya karesatan, çandinî û veberhênanên giştî; çavkanî dê ji bo aboriya şer werin veqetandin. Ev rêbaza ku qezencên yekdestiya çekan zêde dike, dê ji bo bêtir xizankirina karkeran, sînordarkirina mafên civakî û bicihanîna polîtîkayên nû yên teserûfê xizmet bike. Dema ku krîza aborî ya giran a li Tirkiyeyê tê hesibandin, encamên vê hilbijartinê dê hîn girantir bin. Bi mîlyonan karker li ber birçîbûn û xizaniyê têdikoşin ku bijîn, teqawîd her ku diçin ji şert û mercên jiyana baş dûr dikevin û ciwan bi hebûneke bê siberoj re rû bi rû dimînin. Di rewşeke wisa de veqetandina çavkaniyên giştî ji bo polîtîkayên şer nayê qebûlkirin. Bacên gel divê ji bo perwerde, tenduristî, hêwirîn, kar, edaleta civakî û siberojê werin veqetandin, ne ji bo çekan.
Aliyekî din ê Civîna NATO’yê, polîtîkayên zextê yên li hundir bûn. Berî û di dema civînê de, li Enqereyê û li gelek bajarên din li dijî sosyalîst, rojnamevan, sendîkavan, rêxistinên ciwanan, parêzvanên aştiyê û hêzên demokrasiyê operasyon hatin kirin; gelek kes hatin binçavkirin û girtin. Mafê civîn û xwepêşandanê bi bandor hat binpêkirin û paytext bi rojan di bin tedbîrên ewlehiyê yên tund û şêwazekî rêveberiyê ya awarte de hat birêvebirin. Rawestandina maf û azadiyên demokratîk bi tu hincetên ewlehiyê nayê rewakirin.
Pergala siyasî ya otorîter ku li Tirkiyeyê sazûmanî bûye, bi awayekî pergalî muxalefetê tepeser dike û di heman demê de pirsgirêkên civakî mehkûmî neçareseriyê dike. Bikaranîna dadweriyê wekî amûrek ji bo destwerdana siyasî, operasyonên li dijî rêveberiyên hilbijartî yên şaredariyan, tayînkirina qeyûman, lêpirsînên ku azadiya fikr û ramanan hedef digirin û zexta pergalî ya li ser rojnamevan, siyasetmedar, sendîkavan û parêzvanên mafên mirovan zirarê dide jiyana demokratîk. Her ku qada siyaseta demokratîk teng dibe, berberîkirina civakî kûrtir dibe, baweriya bi serweriya hiqûqê qels dibe û siberoja welêt xisarê dibîne.
Di rewşeke wisa ya siyasî de berpirsyariya berfirehkirina siyaseta demokratîk ji her demê zêdetir pêwîst bûye û berpirsyariya dîrokî ya Partiya DEM’ê jî zêde bûye. Serdema bê serdemeke nû ya têkoşînê ye ku em ê îdiaya xwe ya li ser siberoja demokratîk a Tirkiyeyê xurtir bikin, qadên hevpar ên muxalefeta civakî berfireh bikin û daxwaza jiyaneke wekhev, azad û demokratîk bi hêztir derxin qada siyasî. Konferansa Partiya me û Kongreya Mezin a Asayî ya 5emîn ku em ê di vê çarçoveyê de pêk bînin; li aliyekê li gorî hewcedariyên serdemê nûkirina rêxistinî armanc dike, li aliyê din jî ew ê hêzeke nû bide têkoşîna demokrasî, aştî û azadiya civakî ya Tirkiyeyê.
Em ê bi hevberkirina têkoşîn û ezmûna xwe ya berhevkirî bi îradeya hevpar a ji bo siberojeke hevpar a gelan, komên baweriyên cihêreng, karker, teqawîdbûyî, jin, ciwan, kesên astengdar, kesên LGBTI+yan û hemû hêzên demokratîk re, bi berfirehkirina rêxistina xwe û xurtkirina hevgirtina civakî, rêya xwe bidomînin. Di vê serdemê de ku zilm, bêhêvîbûn û hesta bêhêvîtiyê tê belavkirin, têkoşîna civakî ya rêxistinkirî dê hêviyê biçîne.
Em dizanin ku siberoj îro tê avakirin; û em bi biryar in ku vê rêwîtiya dîrokî, bi gelê xwe re mil bi mil bidomînin.
Hêvî bi me re ye, îrade bi me re ye, siberoj bi me re ye.
“Diyar e ku spêde
di ser derya û golan re tê
Diyar e ku nêzîk e
Saeta ku dê siruşt û jiyanê bihejîne!”
Em helbestvanê şoreşger ê sosyalîst ê mezin Ahmet Tellî, ku hem bi jiyana xwe û hem jî bi gotinên xwe tevkariyên bêhempa li vê rêwîtiya dîrokî kir, bi hezkirin, bi rêzdarî û bi minet bi bîr tînin.”
