Lîstikvan û wergêr Fusûn Demîrel li hemberî tundî û kuştina jinan bi rêya ANF’ê peyamek da û diyar kir ku divê hunerkmend li hemberî pirsgirêkên civakî bi berpirsyariyê rabin.
Fusûn Demîrel diyar kir ku tundî û kuştina jinan veguheriye meseleyeke polîtîk û birîneke giran a civakî û got, “Di vê demê de axaftina hunermendan, bi taybetî jî hunermendên jin ne tenê tercîhek e; di heman demê de berpirsyariyeke wijdanî û mirovî ye.”
‘DIVÊ EM NEBIN EW MIROVÊN KU TENÊ LI BENDA PERE YAN JÎ XELATAN E’
Hunermend Fusûn Demîrel diyar kir ku lîstikvan ne tenê ew mirov in ku karakteran diafirîne û got, “Yên ku hunerê diafirînin ne ew mirov in ku tenê wan berheman biafirîne û xwe bide aliyekî yan jî li benda pere û xelatan bimîne. Divê ne welê bin.”
Fusûn Demîrel destnîşan kir ku hunermend di heman demê de şahidê demê ne, wijdanê civakê ne û axaftina xwe bi vî rengî dewam kir, “Bi jineke hate kuştin re ne tenê jiyanek bi dawî dibe; paşerojek, hêviyek çîrokek jî bi dawî dibe. Divê em bibin dengê wan çîrokên nîvcomayî. Berpirsyariya me ya esasî ne ew e ku di dem û cihê her kes diaxivin de biaxive; divê berpirsyarî ew be ku li dem û cihê her kes bêdeng dimîne mirov biaxive. Gelo ew bêdengî nabe sedema rûdana hunerê?”
‘HUNERMENDÊN JIN NEÇAR HATIN HIŞTIN KU WEKE MÊR TEVBIGERIN’
Fusûn Demîrel bal kişand ser serweriya mêr a li qada hunerê û got, serweriya mêr a li vê qadê ne tenê nîşandana jinê, her wiha şêweyê temsîliyeta wê, vegotina çîrokan û cihê wê yê li nava çîrokê jî diyar kir.
Hunermend Fusûn Demîrel axaftina xwe bi vî rengî dewam kir, “Jin bi sedan sal in di nava hunerê de ne, lê belê ji ber ku firsend jê re nehate dayin ku weke afirîner xwe nîşan bide, her wim weke çavkaniya îlhamê ya hunermendê mêr, modela wênevan, jin a bedew a fîlm an jî dayika fedakar a li çîrokê her tim cih girtin. Qala çîrokên jinan hate kirin, lê belê ji ber ku bi çavê serweriya mêr hate vegotin, jin tê de ya bû hevjîn, ya metres, ya dayik, ya jî qurban. Yanî fîgurek bû ku çîroka mêr temam dikir, di nav de cih digirt. Weke ku îsyan, hêrs, îtiraz û xeyallên jinan nîne timî nêzîkatî lê hate nîşandan.
Her wiha ji bo Bîlge Olgaç a ku di nava cîhana sînemaya bi serweriya mêr a Yeşîlçamê cih girt û bi çîrokên xwe yên bi nêrîna jinê li pêş bû, dihate gotin ‘Derhênerek weke mêr’. Yanî ji bo mirov karibe li wê cîhanê hebe, neçar dihate hiştin ku weke mêr tevbigere.
Bêguman tiştên ku min şahidî jê re kirin jî hene. Mînak di rêze fîlmekî de çîrok li ser rola sereke ya jinê hate birêvebirin, lê belê lîstikvanê sereke yê mêr îtiraz kir. Bûyer gelekî mezin bû. Rêze fîlm jî dawiya dawî fînal kir.”
BÎRANÎNA ‘SIDIKA’: ‘HER KU BAV LÊ DA, MIN BERSIV DA’
Fusûn Demîrel anî ziman ku metnên tundiyê ‘asayî’ dike ew gelekî aciz kir û got, “Heta ku ji min tê, ez projeyên bi wî rengî qebûl nakim. Lê belê di çîrokê de hin rewş diqewimin ku piştre rû didin. Çiqasî şensê min ê destwerdanê hebe, ez bi kar tînim.” Têkildarî rêze fîlma ‘Sidika’ got, “Mînak, di rêze fîlmê ‘Sidika’ te timî tundiya bav li nava malê hebû. Rêzeke fîlmekî komedî bû. Bi nêrîneke rexnekirinê dihate kişandin. Dîsa jî ji bo tundiya li hemberî jinê neyê rewa kirin, rojekê min dest lê werda. Dema ku bav lê xist, min jî bersiv da, xwe parast. Derhênera me jin bû. Sînor li pêşiya min dananî. Got, ‘Tu çi dixwaze wê bike’. Dema ku welê bû, lîstikvanê me yê mêr îtiraz kir. Got, ‘Piştevaniya femînîst li setê heye’. Kişandina fîlm sekinî bû wê rojê.”
Fusûn Demîrel ragihand ku wê sînemaya Îranê ji xwe re kir mînak û got, “Li hemberî her cûre zexta siyasî û civakî ya li dijî jinê di sînemaya Îranê de derhêner teqez zimanekî dibîne û ji bo azadiya jinê gotinan dibêje. Hinek ji wan bi cezayê girtîgehê hatin cezakirin, hinek jî hatin sirgûnkirin. Lê belê xwe ji bilêvkirina gotinên xwe nedan alî.”
‘YÊN KU LI SER XALÎÇEYA SOR WÊNE DIDIN KIŞANDIN, BILA CAREKÊ JI BO JINAN JÎ BIMEŞIN’
Fusûn Demîrel destnîşan kir ku huner divê li hemberî tundiya li jinê veguhere qada têkoşîn û piştevaniyê û ev bang kir, “Weke nûnerên sektorê Sendîkaya Lîstikvanan, Sendîkaya Nivîskaran û derhêner divê çalakiyên ji bo şermezarkirina kuştina jinan lidar bixin. Lîstikvanên jin, stêrk, yên milyonan qezenç dikin, her şevê di merasîmekê de li ser xalîçeya sor dimeşin, bedewên ku wêneyan dikişînin, ma carekê ji bo jinên têne kuştin bimeşin wê nebaş be?”
