Gelê kantona Efrîn-Şehbayê yûn ku ji ber êrîş û dagirkeriya dewleta Tirk û çeteyên wê ji neçarî cih û warûn xwe terk kirin. Bi boneya salvegera yekemîn a dagirkirina kantona Efrîn-Şehbayê li bajarên Kobanê, Heleb, Tirbespiyê, Tebqa û Reqa daxuyaniyên hevpar hatin dayîn.
KOBANÊ
Bi boneya salvegera yekemîn a koçberkirina bi darê zorê, bi daxwaza vegera ewle bo malên xwe, daxuyanî li Qada Şehîd Egîd a bajarê Kobanê da. Daxuyanî bi zimanê kurdî ji aliyê mamoste Şêrîn Îbrahîm û bi zimanî erebî ji aliyê rêveberê Saziya Avê ya Kantona Firatê Mehmûd Rehîd ve hate xwendin.
Di daxuyaniyê de hate gotin: “Gelê me bi fikareke mezin rewşa xelkê Efrînê dişopîne. Ev koçberiya berdewam beşeke din a êşa xelkê Efrînê ya ji sala 2018’an ve ye. Binpêkirin berdewam dikin, ji desteserkirina milkan û girtinên keyfî bigire heya koçberiya sîstematîk û guhertina demografîk a li herêmê, ku binpêkirineke aşkera ya zagona navneteweyî û prensîpên mafên mirovan e. Ji bo raya giştî ya herêmî û navneteweyî aşkera bûye ku armanca van binpêkirinan guhertina pêkhateya demografîk û bêparkirina niştecihên xwecih ji mafê wan ê xwezayî yê mayîna li ser axa xwe ye.”
Di daxuyaniyan de ev daxwaz hatin rêzkirin:
“Mafê vegera ewle û bi rûmet a xelkê Efrînê bo malên xwe mafekî bêqusûr e ku divê bê şert û merc û bê sînorkirin di bin çavdêriya navneteweyî de ku parastina sivîlan misoger dike û ji bo pêşîgirtina li her kiryarek tolhildanê an jî zorbazîyê, were garantîkirin.
Divê ketin bi Asayîşê (Hêzên Ewlekariya Hundirîn) re were kirin da ku ewlehiya niştecihan were garantîkirin.
Divê hemû astengî bên rakirin, her wiha operasyonên desteserkirinê rawestînin û milkan vegerînin xwediyên wan ên rewa.
Em dewleta Tirk wekî hêzeke dagirker, li gorî qanûnên navneteweyî, ji rewşa heyî ya li Efrînê berpirsiyar dibînin û em daxwaz dikin ku ew polîtîkayên xwe yên piştgiriya van binpêkirinan rawestîne û rê bide niştecihên xwecih ku bê tirs vegerin.
Em bi tundî binpêkirinên ku ji hêla komên çekdar ve têne kirin, di nav de revandin, zorbazî û desteserkirina erd û malan şermezar dikin, di heman demê de em wan ji aliyê qanûnî û exlaqî ve bi tevahî berpirsiyarê êşa gel dibînin.
Em bang li civata navneteweyî û rêxistinên mafên mirovan dikin ku van sûc û binpêkirinan bi awayekî giştî belge bikin û zextê li ser aliyên berpirsiyar bikin da ku rêz li mafên sivîlan bigirin û wan biparêzin.”
HELEB
Rêxistina Kongra Star a Helebê nûnerên partiyên siyasî, saziyên sivîl û koçberên kantona Efrîn-Şehbayê li pêşiya hola 8’ê Adarê ya taxa Şêxmeqsûdê hatin gel hev û daxuyaniyek da. Endamên Kongra Star Rîhan Elo û Meys Şaşo daxuyanî xwend.
Di daxuyaniyê de hate gotin, salvegera koçberkirin ne bûyereke ji rêzê ye ku di dîrokê de tê tomarkirinê, li birîneke vekirî di bîra nifştan de ye û îşa rakirina ji kokê ya du caran û nebûna ewlehiyê vedibêje, di heman demê de siyaseteke sîstematîk li dijî hebûn û nasnameya gelekî ye.
Di dewama daxuyaniyê de hate diyarkirin ku Peymana 10’ê Adarê ji bo koçberan bibû hêviya vegera ewle li warê xwe, lê hikumeta veguhêz der barê pêkanîna peymanê de ji erkên xwe direve.
Her wiha hate bibîrxistin ku şêniyên Efrînê tevî hemû êşan jî bi mafê xwe yê vegera bi ewle û rûmet li warê ve girêdayî ne.
Di dawiya daxuyaniyê de bang li civaka navneteweyî, Neteweyên Yekbûyî û rêxistinên hiqûqî hat kirin ku erkên xwe yên qanûnî û exlaqî pêk bînin, ji bo rawestandina binpêkirinan zextê bikin û hesabê ji berpirsên sûcan bikin. Bang li tevahî hêzên sûriyeyî jî hat kirin ku piştgiriyê bidin.
TIRBESPIYÊ
Yekitiya Êzidiyên Sûriyeyê jî daxuyaniyek li pêşiya Mala Êzidiyan a bajarê Tirbespiyê da. Daxuyanî ji aliyê endama yekitiyê Meryem Cindo ve hat xwendin.
Di daxuyaniyê de êriş, sûc û koçberkirin ku çeteyên dewleta Tirk a dagirker li dijî şêniyên Efrîn-Şehbayê kirine, bi tundî hatin şermearkirin.
Bang li rêxistinên hiqûqî, civaka sivîl û Neteweyên Yekbûyî hatin kirin ku berpirsyariyên xwe yên mirovî û exlaqî pêk bînin, hesab ji berpirsên binpêkirinan bipirsin.
Di dawiya daxuyaniyê de hate diyarkirin ku koçberên Efrîn-Şehbayê bi QSD’ê bawer in û wekî mîsogeriya parastina pêkhateyên Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê bi nav kir.
TEBQA
Rêveberiya Kar û Barên Koçberên Kantona Efrîn-Şehbayê yên li kantona Tebqayê jî daxuyaniyek li Wargeha Azadî da.
Daxuyanî bi amadebûna nûnerên meclis, nivîsgeh û saziyên kantona Efrîn-Şehbayê tevî bi dehan koçberên Efrîn-Şehbayê hat dayîn. Irûba Xelîl Ebid û Mihemed Elî daxuyanî xwend.
Di daxuyaniyê de hat diyarkirina di dema koçberkirina bi darê zorê ya şêniyên kantona Efrîn-Şehbayê (2 Kanûn 2024) gelek kes beriya ku derbasî herêmê bibin li bendên kontrolê hatin revandin û hinek ji malên wan hatin revandin û çarenûsa hinekan ne diyar e.
Di daxuyaniyê de îşaret pê hat kirin ku ji ber mercên dijwar ên koçberiyê, hin malbat bi şertê dayîna 2000-5000 dolaran vegeriyan gundên xwe.
Hate diyarkirin ku çete zextê li malbatan dikin ku gefan li wan dixin li xeraceyên mewsima zeytûnan bidin.
Di dewama daxuyaniyê de îşaret pê hatin kirin ku bi deh hezaran koçberên Efrîn-Şehbayê yên di kampan û wargehan de dimînin mercên zehmet ên kêmbûna hêmanên jiyanê dikişînin û rola aktîf a rêxistinên mirovî û hiqûqî yên navneteweyî tune ye.
Di dawiyê de bang li civata navneteweyî, di serî de DYA û hikumeta veguhêz a Sûriyeyê hat kirin ku ji bo dawîanîna dagirkeriya Tikr û çeteyên wê û ji bo vegera ewle ya koçberan li warê wan bi lez bikevin nava tevgerê.
REQA
Bi dehan koçberên ji Efrîn-Şehbayê yên li kantona Reqayê jî der barê mijarê de daxuyaniyek da. Daxuyanî li pêşiya Dibistana Omer Elûş ji aliyê endama Meclisa Edaleta Civakî ya Kantona Reqayê û koçber Cuma Kalo ve hat xwendin.
Cuma Kalo diyar kir ku di peymana 10’ê Adarê bendeke taybet ji bo vegera ewle ya koçberan hatbû, lêheya niha ev bend pêk nehatiye û di encamê de êşa bi hezaran malbatên koçber kûrtir bû.
Kalo diyar kir ku koçberî di çarçoveya guhertina demgorafîk de sînordar nîn e, lê belê sûcekî şer e ku armanc dike koka gelekî raka û çand û dîroka herêmekê biguhere.
Cuma Kalo bang li hikumeta veguhêz û Rêveberiya Xweser kir ku bi lez peymana 10’ê Adarê bi cih bînin.
