Konferansa Ronakbirî ya Şengalê di roja duyemîn de bi gotarên girîng ên derbarê çand, bawerî, welat, dewlet, civaka xwezayî û ekolojiye de berdewam dike. Di çarçoveya van nîqaşan de civaka Êzidî hewl dide wateya nasnameya xwe, welatê xwe, dîroka xwe ji nû ve şîrove bike û ji bo hebûna xwe perspektîfa siberojeke azad zelal bike.
Yek ji gotarên ku di vê çarçoveyê de hate pêşkeşkirin, ‘’Di Nav Talan û Qirkirinê de Rastiya Welat-Welatparezî û Ekolojî’’ ye. Ev gotar ji aliyê endamê Akademiya Zanistên Civakî ya Şengalê Kendal Çiya ve hate pêşkeşkirin. Di destpêka gotarê de hate destnîşankirin ku li Rojhilata Navîn gelek dewlet, hebûna xwe li ser nebûna Kurdistan û Êzîdxanê ava kirine. Berfirehiya gotarê bi vî rengî ye;
ÊZIDÎ LI ÇIYAYÊ ŞENGALÊ HATINE DORPÊÇKIRIN
‘’Li ser me ferman û talanên wisa giran hate meşandin ku Êzidî karîn hebûna xwe encax weke sirrekê biparêzin. Êzidî ku ji Serhedê heya Botanê, Ji Efrînê heya Behdînanê gelê qedîm ê vê axê ne, niha li Çiyayê Şingalê asê mane, hatine dorpêçkirin. Li çiyê jî bela xwe ji me venekirin, em ajotin deşt û beriyê. Êzidiyên ku kehniyên wan hatin çikandin, ji ava şêrîn bêpar hatin hiştin, mihtacî ava tehl hatin kirin, yanî em mehkûmê jiyana tehl kirin…
Welatê me evçend rastî êrîşan hatiye, me Êzdatî ji xwe re kiriye Welat. Îro roj, axa Şingalê ya Êzidiyan di nav sînorên Iraqê de ye, lê ev cih û warê me axa resmî ya Iraqê ye. Ev axa ku bi hezaran salan e aydê me ye, bi navê dewleta Iraqê tê terîfkirin. Rast e em dikarin bêjin ev cih û war ya me ye, lê welatê me bûye para xelkê. Welatê me Êzidxan ne welatekî ji rêzê ye, pêwîst e xwedî sazî û dezgehên xwe yên taybet û xweser be.
‘BÊ WELAT NABE, WELAT JÎ ŞENGAL E’
Welatparêziya welatekî ku evçend rastî qirkirin, komkujî û talanan bûye, bêguman wê xwedî wateyeke mezin be û wê barê welatparêziyê giran be. Parastina welatê me, encax bi avakirina nîdama xwe û bi pêşxistina fikir û felsefeyê mimkûn e. Tiştê herî girîng ew e ku, emê siyaseta înkar û îmhayê ya li ser Êzidiyan ji holê rakin. Sînorên ku di nav welatê me da ji me re hatine danîn emê perçe bikin. Ger îro ewqas astengî û êrîş li ser Şingalê hene û dîsa gel vedigere ser axa xwe, diyar e ev gel bi axa xwe ve girêdayî ye. Hebûna me ne li kampên Barzanî ne jî welatên Ewrupî ne. Bê welat em nikarin bijîn, û ew welat jî Şingal bi xwe ye.’’
Piştî nîqaşên li ser dîrok û coxrafyaya Êzidiyan, mijareke din a girîng di bin navê ‘’Şaristaniya Dewletî, Ferman û Civaka Êzidî’’ de hate nirxandin. Gotara vê rojevê jî, ji aliye rojnamevan Îbrahîm Êzidî ve hate xwendin. Gotara ku bi pirsa ‘Gelo ev dinya çawa behsa hebûna me û nasnameya me dike? Di siberoja dinyayê de cihê Êzidiyan li ku derê ye?’’ destpêkir, nirxandinên li ser ji nû ve tarîfkirina nasname û heqîqeta Ezidî û Ezdatiyê berdewam kir. Gotar bi van nirxandinan berdewam kir;
SÎSTEMA DEWLETÊ SÎSTEMA FERMANÊ YE
‘’Em weke ‘Civaka Fermanê’ têne naskirin. Navê me Ferman, Paşnava me Ferman… Pirsa esasî ji bo me ev e; Ferman Çi Ye, bi hezaran salan e çima evçend ferman bi ser me de hatine? Rêber Abdullah Ocalan, ji bo berxwedana dîrokî ya Êzidiyan wiha dibêje:‘’ Koka berxwedana Êzidiyan dema Sumeran, belkî jî koka vê berxwedanê digihe şer û pevçûnên di navbera qebîleyên Arî yên çiyê û qebîleyên Semîtîk ên çolê.’’ Nexwe nakokiyên civaka Êzidî bi dewlet û desthilatdariyê re, bi şaristaniyê re heye. Di rastiyê de Sîstema Dewletê, Sîstema Fermanê ye. Şûrê fermanê li ser civaka xwezayî ji wê demê ve bilind bû, wî şûrî derbeke mezin li qebîle û eşîran, li bîr û baweriyên qedîm da. Ji wê serdemê ve ye çerxê ferman û qirkirinê li ser gelan tê gerandin. Loma lazim e em tehlîla 5000 salan a şaristaniyê baş bikin.
CIVAKA ÊZIDÎ Û ÊZDATÎ TEMSÎLA ÇI DIKIN?
Ya din me divê em jê fam bikin ka Êzidî û Ezdatî li ser navê mirovahiyê temsîla çi kirine ku rastî evçend fermanên bêrehm hatine? Tiştê esasî ku ji me re xuya dibe ev e; şaristaniya dewletî ji destpêka xwe ve herî zêde êrîşê Kombûn, Xweza û Jinê kiriye. Civaka Êzidî û Ezdatî jî herî zêde Xweza, Jin û Civakê pîroz kiriye. Yanî nîdama desthilatdariyê herî zêde êrîşê çi kiribe, me jî herî zêde ew tişt parastiye û pîroz kiriye. Me bi qasî qewet û qudreta xwe Ehlaqa Civakî, Xweza û Jin parastiye. Sir û heqîqeta me ya herî mezin ev e. Ji ber vê civaka Êzidî û Ezdatî bi şaristaniya dewletî re ti carî li hev nehatiye, li hev jî nayê. Çîroka me bi cewherî wisa ye; Di dîrokê de ji Sumeran heya Osmaniyan, kê xwestibe Xweza, Jin û civakê bixe bin hikmê xwe, fermana me rakirine. Me jî li ser navê Xweza, Jin û Ehlaqa Civakî li ber xwe daye.
Nivîskar Osman Ergîn jî bi rêya online beşdarî nîqaşên vê rojevê bû.
