Ji ber ku êrîşên çeteyeên HTŞ’ê yê hikûmeta demkî ya Sûriyeyê û girêdayî dewleta Tirk li dijî Rojava berdewam dikin, fikarên ewlehiyê li herêmên Kurdan zêde dibin. Kobanê yek ji deverên ku şer lê dijwar e, şert û mercên jiyanê bi kêmbûna elektrîk, av û înternetê re dijwartir dibe.
Senarîst Onder Çakar çavdêriyên xwe yên ji herêmê parve kir û diyar kir ku tiştê ku diqewime ne tenê bi rewşek leşkerî ve sînordar e, pêvajoyek dorpêçkirinê ye ku rasterast jiyana sivîlan hedef digire. Çakar ê ku di dema dorpêça 2014’an de jî li Kobanî bû, diyar kir ku îro dîsa zexteke leşkerî ya bi heman rengî tê kirin, lê moral, rêxistin û hişmendiya berxwedana gel ji salên berê xurttir e.
Li gorî Onder Çakar, fikara sereke ya îro li Kobanê ewlehiya sivîlan û girtina tevahî ya bajêr e. Çakar destnîşan kir ku tiştê ku diqewime ne tenê pevçûnek herêmî ye; armanca wê avaniya civakî û ezmûna jiyana hevbeş a di navbera gelên li Rojava di hedefê de ye.
‘ÎRO HER ÇAR ALIYÊN KOBANÊ HATINE GIRTIN’
Çakar anî ziman ku jêkirina xetên binesaziyê rasterast bandorê li şert û mercên jiyanê yên bingehîn dike. Çakar rewşê bi sala 2014’an re berawird kir û diyar kir ku atmosfera tirsê ya wê demê niha bi hişmendiya berxwedana rêxistinkirî hatiye guhertin û wiha got:
“Li Kobanê ne elektrîk heye, ne av heye, ne jî înternet heye. Dema ku ev qut dibin, hemû aliyên jiyanê, tevî xwarin û vexwarinê, têk diçin. Lê gelê me xwedî berxwedanek e ku şert û mercan pêşwazî dikin. Ez di Şerê Kobanê yê 2014’an de jî li vir bûm. Diwanzdeh sal derbas bûn. Îro, moral û motîvasyona mirovan ji wê demê pir bihêztir e. Komkujiyên mezin ên li Şengalê di wan salan de, dîmenên qetilkirinê û destdirêjiyê yên ku ji hêla DAÎŞ’ê ve hatin weşandin, di nav mirovan de tirsek kûr çêkiribû. Îro, heman psîkolojî tune ye. Di deh salên dawî de pêvajoyek rêxistinbûnê ya cidî pêk hatiye. Gel dilxwaz bû û hîn jî dilxwaz in. Îro, ji tirsê bêtir hêrs û biryardariya berxwedanê heye.”
Çakar bi bîr xist ku di sala 2014’an de, xeta paşîn a Kobanê sînorê Tirkiyeyê bû, kêm be jî ji bo sivîlan rêyek bi ewle pêşkêş dikir. Wê demê, herêma li pişt Kobanê Bakur bû, xeta Pirsûsê bû. Nonetên li ser sînor hebûn. Mirov ji çar aliyên Tirkiyeyê hatibûn ser sînor. Deriyên sînor hatin vekirin û bi hezaran kes, piraniya wan zarok, jin û kal û pîr, derbasî Pirsûsê bûn. Li wir kampên penaberan ên mezin hatin avakirin. Îro rewşek wisa tune ye. Kobanê ji çar aliyan ve dorpêçkirî ye.”
‘LI PÊŞBERÎ ME HÊZEK KU LI GORÎ QANÛN ŞER EVDIGERE TUNEYE’
Onder Çakar anî ziman ku HTŞ li gorî qanûnên şer tevnagere û diyar kir ku tiştê ku li herêmê diqewime nikare wekî şerekî klasîk were hesibandin. Çakar diyar kir ku ev tundûtûjî xwedî paşxaneyek îdeolojîk e û wiha domand:
“Em ne bi artêşeke birêkûpêk an jî avaniyek ku girêdayî qanûnên şer e. Em behsa dijminekî ku normên navneteweyî nas nake dikin. Wekî ku li ser înternetê tê dîtin, komkujiyan mezin dikin. Ew pir bêrehm in. Bi taybetî tundiyê li dijî jin û şervanên jin dikin.
Ev avanî ji hêla îdeolojiyek serdest a mêr ve tê xurt kirin. Ev tam faşîzma olî ye. Armanca wan ew e ku ji jinan tolê hilînin. Ew zarokan jî bêyî ku temen li ber çavan bigirin qetil dikin. Fikara me rasterast bi ewlehiya sivîlan ve girêdayî ye.”
Çakar destnîşan kir ku encamên êrîşek gengaz dikarin giran bin û got, “Kes nizane ev wê bi ku ve biçe. Em baweriya xwe bi parastina nifşê ciwan û mirovên li wir tînin. Demek dirêj e ku hêviya ku hêzên cîhanê werin û Kobanê rizgar bikin derbas kiriye. Tiştê ku di 10-15 salên dawî de li Rojhilata Navîn qewimî nîşan da ku ev ne mimkûn e.”
‘PAŞVEKIŞÎN JI BO PARASTINA HERÊMÊN KURDAN BÛ’
Onder Çakar diyar kir ku vekişîna ji herêmên Ereb ji ber pêwîstiyeke leşkerî derketiye holê û got ku ev hilbijartinek stratejîk bû. Çakar anî ziman ku bûyer beşek ji planeke mezintir bûn û ev nirxandin kir:
“Rojava herêmeke erdnîgarî ye ku têra xwe mezin e ku çend herêmên bi qasî Hollanda dihewîne. Em neçar man ku ji herêmên wekî Reqa-Tepqa û Dêrazorê vekişin. Lê îro ji herêmên cihê ku herî zêde di xetereyê de Kobanê ye. Li Kobanê nifûseke sivîl a pir mezin dijî. Niha, xetên elektrîk, av û înternetê hatine qutkirin. Armanc ew e ku kanalên ragihandinê ji holê werin rakirin. Ev rasterast bandorê li jiyana rojane dike. Lê ji aliyê din ve, hevalên me hîn jî di zindanên ku girtiyên DAÎŞ’ê lê ne de li ber xwe didin. Tu hêz nekariye bikeve hundir.
Ev pêvajo berdewamiya komploya navneteweyî ya 1999’an e. Planeke mezin bi hevkariya dewletên pirneteweyî tê meşandin. Armanc ew e ku Tevgera Azadiyê were tepeserkirin û pergala alternatîf li Rojava ji holê were rakirin. Ji ber ku avaniya komunal a li vir, ceribandina jiyana bêdewlet e û li seranserê cîhanê hêvî afirandiye.”
‘BI TAYBETÎ YEKÎTIYA KURD Û EREB HEDEF TÊ GIRTIN’
Çakar diyar kir ku têkiliyên nav-etnîkî yên li Rojava hatine avakirin bi zanebûn hedef têne girtin,- û çalakiyên hevgirtinê yên li gelek bajarên Tirkiye û Ewropayê hatine organîzekirin bandorek mezin a moralê li ser eniyên pêş kiriye û wiha domand:
“Dostaniya Kurd-Ereb emperyalîzma cîhanê bi giranî tirsandiye. Ji ber vê yekê, ew dixwazin nakokiya Tirk-Ereb an Kurd-Ereb gur bikin. Armanc ew e ku em dev ji fikra xwişk-biratiya di navbera gelan de berdin. Em pir baş dizanin çima em li ber xwe didin. Ev ne reflekseke hestyarî ye, helwesteke hişmend e.
Eniyên paşîn pir girîng in. Hebûna gelê me li kolanan ji bo gelê ku li vir li ber xwe dide hêzek mezin e. Ev hevgirtin berdewamiya berxwedanê diyar dike.”
‘AZADÎ NEBE WATEYA HÛNERÊ JÎ TUNE YE’
Onder Çakar destnîşan kir ku jiyana çandî û hunerî ya li Rojava jî rasterast ji êrîşan bandor dibe, diyar kir ku li herêmê gelek komunên hunerî hene. Çakar bang li hunermendên li çaraliyê cîhanê kir û anî ziman ku tiştê ku diqewime gefek gerdûnî ye û got:
“Li vir komên muzîkê, komên şanoyê û komuna fîlman hene. Ez li Zanîngeha Hunerên Bedew di beşa sînemayê de perwerdehiyê didim. Xwendekar û hunermendên me ji bo parastina xwe amade ne; ji ber ku bêyî azadiyê tu wateya çêkirina hunerê tuneye.
Ev avaniya cîhadîst ne tenê ji bo Rojhilata Navîn, ji bo tevahiya cîhanê gefek e. Me di êrîşa Charlie Hebdo ya li Parîsê de dît ku ev tê çi wateyê. Ji ber vê yekê, divê hunermend li dijî vê hovîtiya nemirovane helwestek vekirîtir, bihêztir û wêrektir bigirin.”
‘HETA NEXWEŞXANEYAN JÎ HEDEF DIGIRIN’
Onder Çakar bi bîr xist ku Nexweşxaneya Hevya Sor a li Qamişloyê du roj berê ji aliyê dronên Tirk ve hatiye bombebaran kirin û girîngiya hevgirtina navneteweyî tekez kir û wiha bi dawî kir:
“Ev ne herêmeke leşkerî ye; ew nexweşxaneyek e ku protezên ji bo veteranan peyda dike û xizmetê ji sivîlan re dike. Çavdêrên Neteweyên Yekbûyî vê yekê dizanin. Tevî vê yekê, ew hatiye hedefgirtin. Ev bi zelalî asta tiştê ku diqewime nîşan dide.
Li ser navê Rojava, em spasiya hemû gelên cîhanê dikin ku heta niha piştgirî dane me, nemaze gelê Kurd. Ev hevgirtin ji bo me pir girîng e.”
Onder Çakar kî ye?
Onder Çakar, senarîstê fîlmên Takva, Gemide û Laleli’de Bir Azize ye, li Komuna Fîlman a Rojava perwerdehiyê dide û demek dirêj e li herêmê xebatên çandî û hunerî dimeşîne.
