Vanuatu, Fîjî û Samoa, welatên ku ji ber bilindbûna asta deryayê ji ber germbûna gerdûnî di bin gefê de ne, banga naskirina navneteweyî ya sûcê “qirkirina ekolojiyê” kirin. Ev înîsiyatîf armanc dike ku jîngehê biparêze, bandorên germbûna gerdûnî kêm bike û texrîbatên giran ên li ser xwezayê ceza bike.
Têgeha qirkirina Ekolojiyê, hişmendiya ku wêrankirina xwezayê ya bi zanebûn bi “qirkirina li dijî mirovahiyê” re wekhev e, diparêz e. Ev pêşniyar, dikare desthilata Dadgeha Cezayê ya Navneteweyî (UCM) berfireh bike û wê wekî çaremîn sûcê mezin li Statuya Romayê zêde bike.
Her çend hîn li seranserê cîhanê nehatiye naskirin jî, Vîetnam, Fransa, Şîlî û Ukraynayê dest bi pênasekirina qirkirina ekolojiyê di qanûnên xwe yên navxweyî de kirine. Bi taybetî karesata bendavê ya li Ukraynayê di sala 2023’yan de wekî sûcê qirkirina ekolojiyê lêpirsîn dike.
Bi naskirina navneteweyî re, karesatên jîngehê dê bê ceza nemînin û dewlet û şîrket dê bikaribin ji ber zirara ku ew didin xwezayê werin darizandin. Ev ê bingehek qanûnî ji bo tevgerên parastinê û têkoşîna ji bo edaleta avhewayê peyda bike.
Lê belê, rexnegir destnîşan dikin ku di pênase û îspatkirina sûc de nezelalî hene û hêzên mezin li hember polîtîkayên hawîrdorê yên vekirî yên ji bo darizandinê li ber xwe didin. Ji ber vê yekê, tê payîn ku pêvajo ji hêla qanûnî û dîplomatîk ve rastî zehmetiyên mezin bê.
Digel vê yekê, fikra qirkirina ekolojîk dikare serdemeke nû ya exlaqî û qanûnî ji bo mirovahiyê bide destpêkirin.
