Parêzvanên mafên mirovan, li Stenbol, Enqere û Îzmîrê têkildarî girtiyên nexweş daxuyanî dan.
ÎZMÎR
Şaxa ÎHD’ê ya Îzmîrê jî ji bo balê bikşîne ser rewşa girtiyên nexweş, çalakiya ji du hefteyan carekê li dar dixe, li ber Sumerbanka Kevn a li Konakê daxuyanî da. Di daxuyaniyê de pankarta “Girtiyên nexweş dimirin. Bêdeng nemîne nebe hevkarê sûc” hate vekirin. Metna daxûyaniyê ji aliyê endamê Desteya Rêveberiya ÎHD ya Şaxa Îzmîrê Îsmet Suzer ve hate xwendin.
Suzer bal kişand ser rewşa tenduristiya girtiyê nexweş Aydin Altig ê ku li Girtîgeha Bilind Ewlehiya Kirşehîrê tê ragirtin û got ku Altig di 17 saliya xwe de hatiye girtin û heta niha li girtîgehên Îzmîr, Edene, Çewlîg, Amed, Yozgat û Konya hatiye ragirtin. Suzer rewşa tenduristiya wî ya giran wiha anî ziman: “Aydin Altig ku di 17 saliya xwe de hatibû girtin, pişta wî ketiye ber wî (pneumothorax) û ji ber vê yekê emeliyata pişikê bûye. Ji ber girikên li pozê wî derketine emeliyat bûye. Her wiha êgzemaya kronîk û birînên belav li laşê wî çêdibin; carinan ev birîn giran dibin û tedawiya birêkûpêk dixwazin. Yek ji mijarên herî krîtîk jî pirsgirêkên diranan e. Berê li Girtîgeha Amedê jî ji ber heman sedeman nikaribû dermankirina diranan bidomîne; niha jî li Kirşehirê ji ber heman sedemê nikare here nexweşxanê, ji ber vê yekê êş, enfeksiyon û pirsgirêkên xwarinê zêde dibin. Tevî vê tabloya tenduristiya giran, mafê serbestberdana şertî ya Aydin Altig careke din bi awayekî keyfî hate astengkirin.”
Lijneya Îdare û Çavdêriyê ya Girtîgeha Kirşehirê bi biryara xwe ya hejmar 03.02.2026 gotiye ku “rewşa wî baş nîn e” û serbestberdana wî 6 mehan hatiye paşxistin; pêvajoya nirxandinê taloqî havîna 2026an hatie kirin. Di biryarê de cezayên disiplînê yê ji sala 2008an û berê, mijarên wekî “paqijî/tertiqata odeyê” û şîroveyên derbarê helwesta ramanî ya girtî de wekî sedem hatine nîşandan.
Daxwazên ji bo berdana Altig wiha hatin rêzkirin:
* Divê ferzkirina lêgerîna dev a Aydşn Altig û hemû pratîkên gihiştina xizmetên tenduristiyê asteng dikin, tavilê bên rawestandin;
* Sewqên nexweşxanê yên ji bo dermankirina diranan û yên din bêderengî bên kirin;
* Ji bo nexweşiyên pişik, mîde û çermê nirxandina berfireh ji aliyê pisporan ve were kirin û plana dermankirinê were amadekirin;
* Pêdiviyên derman û xwarinê bi temamî bên dabînkirin;
* Bi vê re, bi berçavgirtina tabloya nexweşiya giran û dema dirêj a girtîbûnê, biryarên dirêjkirina cezayê bên betal kirin û rê li ber serbestberdana Aydin Altig were vekirin.
Suzer di dawiya daxuyaniyê de ev bang kir: “Em bang li hemû saziyên pêwendîdar dikin ku erkên xwe bi cih bînin, mafê dermankirinê yê Aydin Altig tavilê misoger bikin û dawî li van pratîkên keyfî bînin ku mafê serbestberdana şertî bi awayekî pratîkî tune dikin. Emê heta ku mafê jiyanê û mafê dermankirinê yê girtiyên nexweş misoger nebe, daxwazên xwe bidomînin û bi raya giştî re parve bikin.”
STENBOL
Komîsyona Girtîgehan a Şaxa Komeleya Mafên Mirovan (ÎHD) a Stenbolê çalakiya “Rûniştina F’yê” di hefteya 736emîn de li pêşiya avahiya komeleyê li dar xist. Di çalakiya vê hefteyê de ji bo girtiyê nexweş Suleyman Horoz ê ku li Girtîgeha Sîlîvriyê tê ragirtin daxuuyanî hate dayîn. Di daxuyaniyê de pankertên “Tedawî maf e nayê astengkirin” û “Bila girtiyê nexweş Suleyman Horoz bê berdan” û wêneyên girtiyên nexweş hatin rakirin. Metna daxuyaniyê ji aliyê Hevseroka Giştî ya ÎHD’ê Oya Ersoy ve hate xwendin.
Oya Ersoyê bi bîr xist ku 3’yê Nîsanê Mehmet Çevîren di Girtîgeha Girtî ya Qûbînê ya Êlihê de bi awayekî biguman jiyana xwe ji dest da, paşê jî di 23’yê Nîsanê de Dilbaz Abî di Girtîgeha Qûbînê ya Êlihê de jiyana xwe ji dest dabû û wiha axivî: “Dilbaz Abî ev 30 salan bûn di girtîgehê de bû û berdana wî ji aliyê Lijneya Çavderiyê ve dihata taloqkirin. Di 15’ê Nîsanê de hate eşkerekirin ku Dilbaz Abî întîxar kiriye û jiyana xwe ji dest daye. Ev bûyerên întîxarê jî diyar dike ku di heman girtîgehê de mafê jiyanê yê girtiyan tê binpêkirin. Poyraz Eser jî di 3’yê Kanûnê de li Girtîgeha Sîncanê ku dihate ragirtin bi awayekî guman jiyana xwe ji dest dabû. Di dozê de jî bêteqîbî hate dayîn. Di doza Mehmet Çevîren û Dilbaz Abî de jî metirsiyên me hene.”
Oya Ersoyê anî ziman ku ew di hefteya 736’emîn de li rewşa girtiyê bi nave Suleyman Horoz dipirsin û got: “Suleyman Horoz hê li Girtîgeha Sîlîvriyê tê ragirtin. Nexweşiya gurcik û ziravê ş, Suleyman Horoz peyda bûye û her ku diçe zeîf dibe. Keça Suleyman Horoz van agahiyan da me; ‘Berî ku bavê min were girtin ji ber ku nexweşbû min anîbû gel xwe, bijîşk ji me re gotibû divê bavê tê emeliyat bibe. Lê belê dema ku me amedekariya emeliyetê dikir bavê min hate girtin. Ji ber nexweşiyan divê bavê min xwarinên taybet bixwe. Lê di girtîgehê de ev tişt ne pêkan e. Dema ku dawiyê min bavê xwe dît gelek zeîf bûbû. Bijîşk ji bavê min re gotiye di pankreasa tê mezin dibê û dibe ku pankreas îltîhap bigire. Ji bo vê divê em tehlîlan bikin. Lê tedawiya bavê min di girtîgehê pêk nayê. Jiyana bavê min di bin xeterê de ye’. Em di çalakiya xwe ya hefteya 736emîn de bang dikin ku di şexsê girtiyê nexweş Suleyman Horoz de divê girtiyên nexweş hemû werin berdan.”
Piştî xwendina daxuyaniyê, çalakî bi dawî bû.
ENQERE
Înîsiyatîfa Azadî Ji Bo Girtiyên Nexweş di hefteya 608’emîn a çalakiya xwe de li Kolana Sakaryayê kom bû. Înîsyatîfê di çalakiya vê hefteyê de, bal kişand ser rewşa girtiyê nexweş Recep Bekîk ê 33 salî ku li Girtîgeha Girtî ya Tîpa S ya Kavak a Samsûnê tê girtin û berdana wî heya Gulana 2025’an hatiye taloqkirin.
Hevseroka Şaxa ÎHD a Enqereyê Sevîl Tûrgûtê diyar kir ku ji ber hevdîtina bi rêya telefonê ya bi malbatê ya beriya berdana wî bi çend rojan re, der barê Bekîk de lêpirsîn hatiye destpêkirin.
Sevîl Tûrgûtê got: “Rewşa tenduristiyê ya Recep Bekîk giran e û lezgîn e. Di 4’ê Gulana 2025’an de jê re hat gotin ku di pankreasê de girseyek 2.5 santîmetre heye. Piştre, bi gumanbariya penceşêrê ew birin nexweşxaneyê, biyopsî hat girtin û gelek test hatin kirin. Lêbelê, zêdetirî salekê ye ne ji encamên biyopsiyê hatiye agahdarkirin û ne jî ji bo vê girseyê dermankirineke bibandor hatiye destpêkirin. Qonaxa nexweşiyê, gelo girseya nexweşîna baş e yan xirab e û kîjan plana dermankirinê dê were sepandin ji girtî hatiye veşartin; Bekik bêyî ku encam werin parvekirin an dermankirin bê kirin, tê sekinandin. Ev rewş, ne xemsariyek jirêzê ye, binpêkirina mafan e ku mafê wî yê jiyanê tehdît dike û dikare bibe sedema encamên giran.”
Sevîl Tûrgûtê anî ziman ku rewşa tenduristiyê ya Bekîk ji ber kolesterola bilind çavdêriya pispor a birêkûpêk hewce dike û got: “Tevî vê yekê, gihîştina tenduristiyê li girtîgehê bi awayekî sîstematîk tê astengkirin. Prosedurên nexweşxaneyan bi navber, bêrêkûpêk û bê encam tên meşandin ku ev mafê tenduristiyê yê girtiyekî nexweş ji holê radike.”
