Li Tirkiyeyê kuştina jinan û bûyerên tundiya li hemberî jinan berevajî îdîayên desthilatdariyê her roj zêde dibe.
Li Kurdistanê jî ne tenê endamên malbatê û xizmên jinan, her wiha hêzên ewlekariyê yên dewletê yên weke polîs û leşker jî êrişê dibin ser jinan û tundiyê li wan dikin. Ev êrişên ku dibin sedema kuştina jinan, weke parçeyek ji polîtîkayên li hemberî têkoşîna jinên Kurd bi salan e dewam dike.
‘DI 8 MEHÊN DESTPÊKÊ YÊN 2026’AN DE 203 JIN HATIN KUŞTIN’
Hem li Tirkiyeyê hem jî li Kurdistanê yên ku li dijî jinan tundiyê û sûc dikin nayên cezakirin an jî cezayekî kêm lê tê birîn ku ev jî rê li ber tundiyê vedike. Li gorî daneyên 2026’an ên Platfroma em ê Kuştina Jinan Rawestînin, di 8 mehên destpêkê yên 2026’an de 203 jin hatin kuştin, 213 jin jî ‘bi gumanbarî’ mirin.
Li gorî daneyên Şaxê Amedê yên Komeleya Mafên Mirovan di 6 mehên destpêkê yên sala 23026’an de li Kurdistanê 38 jin hatin kuştin.
Aktîvîsta Tevgera Jinên Azad (TJA) Selcan Saygi anî ziman ku di bingeha tundiya li jinê de newekheviya zayendî ya civakî heye û polîtîkayên qirkirina jinê ji ajansa me re nirxand.
Selcan Saygi anî ziman ku qalibên kevneşop ên ku serweriya mêr rewa dikin û neçariya aborî divê di nava êrişên li dijî jinan de bêne nirxandin û got, “Tundiya li jinan bûyereke kêmdîtî nîne, di bingeha wê de newekheviya zayendî ya civakî û nehevsengiya hêzê heye. Pêşhukmên kevneşop ên ku serweriya mêr rewa dike, jinê di asta duyemîn de dibîne, qanûnên tenê li ser kaxizê dimînin, têgihiştina cezanekirinê û dervehiştina jinan a li qada kar ji sedemên sereke yên tundiya li hemberî jinan tê dîtin.”
Selcan Saygi işaret bi rewşa li Kurdistanê kir û ragihand ku polîtîkayên li hemberî jinê divê weke nêrîna dewletê ya li têkoşîna jinê bê nirxandin û got, “Bi taybetî li Kurdistanê û bajarên ku bi dînamîkên xwe yên polîtîk têne naskirin, ev rewş li gel sedemên xwe yên giştî bi hin xusûsên xweser jî tê xwedîkirin. Li herêmên ku demeke dirêj şer lê hebû û polîtîkayên ewlekariyê dihatin meşandin, ziyana li aşiya civakî meylên tundiya giştî zêde dike û ev rew jî bi rengekî hişk bandorê li nava malê dike.
Her wiha astengkirina karên saziyên civakî yên sivîl ên têkoşînê ji bo mafên jinan dimeşînin, yan jî girtina wan saziyan, bi polîtîkayên qeyûm bêkêrkirina navendên piştevaniya jinan, stargeh û mekanîzmayên piştevaniyê, jinan ji cihên karibin serî li wan bidin bêpar dihêle. Avaniyên feodal ên li herêmê, zextên ‘namûsê’, rêjeya bêkariyê ya zêde jî ji sedemên girîng ên zêdebûna rageşiya nava malbatê ye.”
‘DIVÊ EW MEKANÎZMA BÊNE AVAKIRIN KU MEXDÛRÊN TUNDIYÊ KARIBIN BI ZIMANÊ DAYIKÊ SERLÊDANÊ BIKIN’
Têkildarî mijara, ‘Divê li dijî polîtîkayên qirkirina jinê çi bê kirin’ Selcan Saygi got, “Di têkoşîna li dijî vê pirsgirêkê de gavên çareseriyê yên şênber hene ku hem di asta neteweyî hem jî ji bo Kurdistanê divê bêne avêtin. Destpêkê divê bi perspektîfeke li dora jinê rêveberiyên xwecihî jinûve bê birêxistinkirin, stargeh û navendên piştgiriyê bêne zêdekirin.
Qada kar a rêxistinên jinan ên serbixwe û înîsiyatîfên xwecihî bêne berfirehkirin, bi saziyên dewletê re karekî koordîneyî bê meşandin û ji bo vê zemîn bê amadekirin.”
Selcan Saygi bi taybetî bal kişand ser wê mijarê ku li Kurdistanê derfet bêne afirandin ku jinên mexdûrên tundiyê karibin bi zimanê xwe yê dayikê serlêdanê bikin.
Selcan Saygi got, “Gelekî girîng e ku mekanîzmayên welê bêne avakirin ku li herêmê mexdûrên tundiyê karibin bi zimanê xwe yê dayikê serlêdanê bikin, piştgiriya hiqûqî û psîkolojîk werbigirin.”
