Ayten Dersim qala hevrêyê xwe Riza Altûn kir ku 25’ê Îlona 2019’an şehîd bû, bal kişand ser rola wî ya di nava têkoşîna azadiyê de û got, “Hevalê Riza di nava jiyanê de hem mamoste, hem fermandar hem jî rêveberekî pêşeng bû.”
Nirxandina Ayten Dersim bi vî rengî ye:
“Hevalê Riza ku yek ji pêşengên têkoşîna me ya azadiyê ye, di salvgera şehadeta wî de bi hurmet bi bîr tînim. Weke hevrêyeke wî, destketî û vê têkoşîna azadiyê ya ku ew tê de meşiya weke deynekî dibînim û diyar dikim ku em ê rêwiyên wê rêyê bin.
Hevalê Riza yek ji pêşengên tevgera me bû. Em ji pêşengên tevgera xwe bi bandor bûn. Bi taybetî berxwedana wan a li zindanan, dilsoziya wan, mezinkriina têkoşîna li zindanan li derve, gihandina têkoşînê li nava gel em hemû zane kir. Û dikarim bibêjim ku em ji hevrêyên berxwedêr ên li zindanan bi bandor bûn, bi vî rengî me têkilî bi têkoşînê re danîn û li her qada têkoşîna azadiyê li ber xwe dan.
JI BO PARADÎGMAYA NÛ KEDEKE MEZIN DA
Me hevalê Riza bi berxwedana li girtîgehê, bi têkoşîna wî ya li wê derê nas kir. Bêguman piştî sala 2000’î me bi şexsî jî ew nas kir, li heman zemînê têkoşîn meşand. Wê demê manîfesto, parêznameyên Rêberê me hatibûn. Ji bo fêhmkirinê me dixwend, nîqaş dikir û bi wê berpirsyariyê radibûn ku ji hêzê re ragihînin. Di nava hêzên me hemûyan de yan jî di nava rêveberiyên me de yê ku herî zêde parêzname hevok bi hevok fêhm kir û vegot hevalê Riza bû. Yanî asta wî ya vegotinê, asta wî ya fêhmkirina bi civatê re bilind bû. Ji aliyê zanekirina di paradîgmaya nû, stratejiya nû, felsefeya nû û hêza nû ya Rêbertî de kedeke mezin dida. Gelekî hewl dida. Timî digot, parêzname bi fêhmkirinê dikare bê vegotin. Lewma her yek ji me dema ku vedigot, li rûpelên parêznameyê dinihêrî û vedigot. Lê belê hevalê Riza ew danheviya felsefî ya kûr a Rêbertî, nêrîna wî ya dîrokî bi rengekî bêhempa vedigot. Mirovan dema lê guhdarî dikir, di nava wê dîrokê de bi hev re dimeşiya.
Mînak, dema ku qala modernîteya kapîtalîst dikir, xwedî kûrahiyeke bêhempa bû. Yanî kapîtalîzmê ji şert û mercên destpêkê heta niha di nava civaka de çi bi xwe re anî, çi kir, çawa dest li mirovahiyê werda, bi hemû detayên xwe vedigot, ji bo vê ked dida, dikete nav hewldaneke bêhempa.
Bêguman pêwendiya vê yekê bi wesfên wî yên pêşengiyê re hebû, bi naskirina Rêbertî, vegotina Rêbertî re hebû. Lewma hevalê Riza rastiya Rêbertî ji parêznameyan vedigot. Yanî xwedî kûrahiyeke bêhempa bû. Ji ber ku her yek ji me hin beş vedigot, yanî me temamî venedigot. Her hevalekê/î beşek vedigot, lê belê hevalê Riza hemû vedigot.
Hevalê Riza xwedî wesfên bi vî rengî yên pêşengiyê bû û yek ji wan hevalan bû ku xwedî sekna rêveberiya pêşeng bû. Bêguman ji koma destpêkê heta roja îro xwe da vê meşê, di vê meşa heqîqet û azadiyê de bêteredût meşiya, qet dudil nebû, bi vî rengî tevlî bû.
BANDOR LI HER DERDORÊ KIR
Serketineke din a hevalê Riza ew bû ku bi rastî jî bi her beşên civakê re xwedî diyalogeke girîng bû. Li her cihê ku lê bû bandor dikir. Bi pirsgirêkên gel, bi daxwazên gel dihesiya, fêhm dikir û li gorî wê jî diyalog datanî. Mînak di nava karên civakê de xwedî taybetmendiyeke bingehîn a bi vî rengî bû. Bêguman ev tê çi wateyê? Tê wateya taybetmendiyên bingehîn ên şoreşgerekî. Bi hevalan re diyalogên girîng datanî, parve dikir, vedigot, nîqaş dikir, bêrawestandin diaxivî, bi civakê re diyalog datanî. Hevalê Riza di kîjan karî de, li kîjan qadê, li kîjan parçeyî ma, roleke diyarker lîst an jî bandor kir. Her cihê ku em diçûn wê derê hevalan jî gel jî li hevalê Riza dipirsîn.
Bêguman aliyekî din ê bedew ê hevalê Riza aliyê wî yê heneko bû ku divê bi her şoreşgerî re hebe. Di dema vegotina dersan de, di sohbetê de henek dikir. Bi vî rengî dikir ku baştir bê fêhmkirin.
Hevalê Riza xwedî danheviyeke gelekî cidî ya agahiyan bû. Ne tenê agahî bû. Xwedî sekn û tevlîbûneke bêhempa bû ku ev yek vediguheran hişmendiyekê. Têkiliyên wî yên bi hevalan re di wê astê de bûn. Hevrêyekî rasteqîn bû. Qîmet dida hevrêyên xwe, perwerde dikir, bi pêş ve dibir. Xwe ji wî alî ve berpirsyar didît. yek ji taybetmendiyên bingehîn ên şoreşgeran jî ew e. Li pêşberî hemû hevrêyên xwe, xwe berpirsyar dibîne, hevrêyên xwe perwerde dike, bi pêş ve dibe, zane dike.
JI HER ALÎ VE XWE LI PÊŞBERÎ HEVRÊYÊN XWE BERPIRSYAR DIDÎT
Di nava jiyanê û tevlîbûnê de gelekî dilnizm bû. Yek ji wan hevalan bû ku hîn ji asta koma destpêkê heta niha meşiya. Yanî nedigot, ez ê filan karî bikim, filan karî nekim; ji tevahiya jiyanê xwe berpirsyar didît. Ji dayina çayê ji bo hevrêyeke/î xwe heta bi xizmeta hevrêyan, bersivdayina li pêwîstiyên hevrêyan, xwe berpirsyar didît. Ev hemû ew taybetmendiyên bingehîn e ku Rêberê me di nava milîtanan, di nava milîtanên vê tevgerê de afirandiye. Rêbertî dixwaze vê yekê di kesayetiya me de biafirîne; yek li pêşberî hevrêyên xwe berpirsyar be, du; dilnizm be, sê; li pêşberî wezîfe û berpirsyariyên şoreşê xwe zane bike, amade bike û li gorî wê tevlî bibe. Ew xwedî sekneke bi vî rengî bû. Di dîplomasiyê de weke dîplomatekî, di karên civakî de weke rêberekî gel, di nava karê partiyê de jî perwerdekarekî bêhempa bû.
Ji bo vegotina Rêbertî û fêhmkirina paradîgmayê bi derdorê di nava hewldaneke bêhempa de bû.
Hevalê Riza yek ji pêşengên vê tevgerê bû. Yanî di vê mijarê de bi xwe re di nava têkoşîneke mezin de bû, weke ku min got, yek ji taybetmendiyên wî yên bingehîn ên şoreşgerî civakîbûna wî bû.
Di dersan de timî qala rastiya Rêbertî dikir. Digot, rastiya Rêbertî belê tê vegotin, lê belê li gel vegotinê divê mirov bijî. Yek ji taybetmendiyên bingehîn ên ku Rêbertî kir Rêbertî, fedakarî ye. Yanî dema ku milîtanan xwe feda kir, hingî dikarin berpirsyariyên xwe bi cih bînin û xwe li gorî vê bi pêş bixînin. Pêwîstiya wê bepirsyariyê jî barê wezîfe û berpirsyariyê giran dike. Li gorî pê berpirsyariyê xwe di hemû karan de berpirsyar dibîne.
Ji ber vê yekê dema ku qala taybetmendiyên Rêbertî hemûyan dikir, ev jî digot. Taybetmendiya Rêbertî nayê jiberkirin. Bi rengekî kronolojîk nayê vegotin. Rêbertî komunalîte ye. Rêbertî feraseteke jiyanê ya kolektîf e. Rêbertî ew Rêbertî ye ku ev tevger, ev gel kir malê mirovahiyê. Lewma li destnîşan dikir ku jiyana bi şexsîi lîberal û li gorî xwe û gotina, bi vê jiyana xwe dilsozê Rêbertî me, durûtiyeke cidî ye.
ŞEHADETA WÎ JI BO ME HEMÛYAN GELEKÎ GIRAN BÛ
Mînak, yek ji taybetmendiyên herî bingehîn ên hevalê Riza ev bû: Gelekî eşkere digot, yanî ast, rewş, kêmasî û pirsgirêka kê çi be, bi eşkere jê re digot. Ev jî digot; eger ez nebêjim ew kes wê xwe nebîne. Gelekî eşkere digot. Ji bo karibe şexs ber bi rastiya xwe ve bikişîne. Ev yek rêbazeke Rêbertî ye. Ji ber ku Rêbertî em, kadro bi nirxandinê û çareserkirinê gihand. Timî bi rengekî sosyolojîk dinirxand, piştre bi dîrokê re dighand vê rojê û di roja îro de jî diyar dikir ku divê çi be. Lewma hevalê Riza bi vê zanî bû; we xwe dane gerîla, xwe dane têkoşînê lê bi qasî vê fedakariyê we xwe bi pêş nexistine. Bi qasî fedakariyê we xwe mezin nekirine. Meşek we heye, lê belê ew meşa we ber bi ku ve diçe, dibe malê çi, çi bi pêş ve dibe, çi mezin dike. Digot, di vê mijarê de hûn zêde kûr nînin. Dema ku paradîgma bi rengekî yekpare vedigot, nîşan dida ku kadroyekî neteweya demokratîk divê xwe çawa bi rêxistin bike, di kesayetiya xwe de çi bi pêş ve bibe, çi mezin bike û çawa li hemberî modernîteya kapîtalîst têbikoşe.
Ji ber vê jî hebûna hevalê Riza ya di nava vê tevgerê de, meşa wî ya li nava tevgerê, berpirsyariya wî ya li nava tevgerê, meşa wî ya li nava tevgerê bi rastî jî diyarker bû. Ji ber vê jî şehadeta wî ji bo me hemûyan gelekî giran bû, ji bo gelê me, ji bo civaka me, ji bo hemû kadroya gelekî giran bû. Bêguman ev yek nîşan dide bê dijmin çiqasî ji têkoşîna me, meşa me, fikrê me ditirse. Yanî ji ber ku hevalê Riza ji pêşengên vê tevgerê bû êrîşî wî kirin.
Ya ku dikeve ser milê me çi ye? Weke hevrêyên wî, weke hevalên wî pêkanîna azadiya fîzîkî ya Rêbertî, serxistina têkoşîna vî gelî ku wî nîvco hişt, wezîfeya me ye. Hevalê Riza timî digot, azadiya fîzîkî ya Rêbertî serxistina vê têkoşînê ye. Ev yek timî digot. Hinceta me ya jiyanê, hinceta me ya têkoşînê, hinceta me ya hebûnê ye, pêkanîna jiyana azad a gelên me ye. Em pêşengên vê ne.
Hevalê Riza li gelek qadan ma. Yanî ji Bakur heta Başûr, Rojhilat, Ewropa û dîplomasiyê. Di her karî de bêguman xwedî rêbazeke encamgir bû. Heta ku neqedîne dest jê bernedida. Hem ji aliyê têkoşîna li gel hevalên xwe, hem ji aliyê zanekirin û gihandina wan, hem jî ji aliyê kar ve.
DIVÊ EM KARIBIN BIBIN HEVRÊYÊN ŞEHÎDAN
Lewma dixwazim vê yekê bibêjim. Em bi bandora pêşengên xwe tevlî vê têkoşînê bûn. Ev tevger bû malê bi milyonan mirovî. Xwedî, pêşeng û nirxên vê tevgerê şehîdên me ne. Divê em karibin bibin hevrêyên şehîdan.
Bi qasî giraniya şehadeta hevalê Riza berpirsyariya me jî giran e. Şehadeta hevalê Riza bi rastî jî barekî giran da me hemûyan. Lewma weke hevrêyên hevalê Riza, divê em vê têkoşînê teqez bi se bixînin, têkoşînê mezin bikin, têkoşînê hîn bêhtir bigihînin civakê û azadiya fîzîkî ya Rêbertî pêk bînin.
Lewma hemû vegotinên dersan û civînan ên hevalê Riza niha ji aliyê hêzên me bi baldariyeke mezin têne guhdarîkirin. Bêguman beriya şehadeta xwe jî bi vî rengî bû, bi şehadeta wî re hîn bêhtir hate guhdarîkirin. Weke hevrêyên hevalê Riza em careke din soz didin wî ku hemû vegotinên wî, gotinên wî, sekna wî ya li nava jiyanê, eşqa wî ya dilsoziyê ji niha û pê ve hilgirin, bi wê berpirsyariyê rabin û bi rengekî hêja bi cih bînin.
