Parlamentera Şirnexê ya DEM Partiyê Newroz Ûysal ku demeke dirêj parêzerî ji Rêber Apo re kir, Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk, mafê hêviyê û statuya Rêber Apo û helwesta Meclîsê ya ji bo pêvajoyê ji ANF’ê re nirxand.
Newroz Ûysal diyar kir ku banga 27’ê Sibata 2025’an a Rêber Apo qonaxeke gelekî girîng bû û di nava dema derbasbûyî de Tevgera Azadiyê ya Kurd li gorî pêvajoyê gavên guncaw bi lez avêt û got, “Lê belê rastiyeke welê li pêşiya me ye ku hikumetê yan jî dewletê li gorî vê bangê û van gavan, gavên siyasî, hiqûqî yên şênber, rasteqîn û plankirî neavêtiye. Ev yek bandorê li baweriyê dike.”
Ûysal destnîşan kir ku gotina ‘mekanîzmaya teyît û tespîtkirinê’ ya ku dewlet qalê dike gotineke rast nîne û anî ziman ku şewitandina çekan û vekişîn ev mekanîzma bi xwe ye.
Parlamentera DEM Partiyê anî ziman ku Rêber Apo muzakerevanê sereke yê pêvajoyê ye, mercên heyî yên li Îmraliyê pêşveçûna pêvajoyê zehmet dike û got, “Mercên Birêz Ocalan berê jî niha jî di pêvajoyê de gelekî diyarker û bi bandor bû. Ji ber ku Birêz Ocalan muzakerevanê sereke ye ku ji aliyê gelê Kurd ve weke lîder tê qebûlkirin, weke îradeya siyasî tê nîşandan.”
‘YA KU TÊ NÎQAŞKIRIN STATUYA HIQÛQÎ YE, NE YA SIYASÎ YE’
Newroz Ûysal diyar kir ku divê ew şert û merc bêne afirandin ku Rêber Apo karibe bi rengekî azad bixebite û anî ziman ku ya tê nîqaşkirina statuya wî ya hiqûqî ye. Ûysal got, “Dema ku em dibêjin statuya Birêz Ocalan em qala statuyeke siyasî ya Birêz Ocalan nakin. Ji aliyê siyasî ve ji xwe tê zanîn ku Birêz Ocalan lîderê gelê Kurd e, pêşengê civaka demokratîk a li Rojhilata Navîn e. Ev pozîsyona wî ya pêşengiyê ne cihê nîqaşê ye.”
Di vê çarçoveyê de Newroz Ûysal ragihand ku mebesta wan ji statuyê ne siyasî ye lê hiqûqî ye û axaftina xwe bi vî rengî dewam kir, “Ev pêvajo di demeke welê de bi rê ve diçe ku dikare bandorê li atmosfera aştiyê ya herêmê û tevahiya cîhanê bike, ne tenê ya li Tirkiyeyê. Di vê demê de rewşa hiqûqî ya Birêz Ocalan gelekî gigrîng e. Weke DEM Partî em ji bilî azadiya Birêz Ocalan statuyeke cuda venabêjin.”
‘YEK JI MIJARÊN SEREKE YÊN VÊ PÊVAJOYÊ KU NABE BÊ TALOQKIRIN, MAFÊ HÊVIYÊ YE’
Newroz Ûysal ‘Mafê Hêviyê’ û dema ku Komîteya Wezîran ji bo bicihanîna vî mafê daye Tirkiyeyê nirxand û got, “Ji bo me yan jî ji bo pêvajoyê mijara sereke ya ku nabe bê taloqkirin, mafê hêviyê ye. Mafê hêviyê ne niha, lê 12 sal in ji aliyê hiqûqî ve di rojeva me de ye. Her wiha mercên ragirtinê û azadiya Birêz Ocalan 27 sal in bê navber di rojeva me de ye. Naveroka biryara Dadgeha Mafên Mirovan a Ewropayê (DMME), karakterê cezayê girtîgehê yê heta bi hetayê yê girankirî û rejîma înfazê avakirina mekanîzmayeke nirxandinê ferz dike. Her wiha vê yekê weke êşkenceyê pênase dike. Li Tirkiyeyê jî xala 90’emîn a Dadgeha Destûra Bingehîn eşkere ye; biryarên DMME’yê di ser qanûn û mewzûatên heyî yên li Tirkiyeyê ne û divê bi cih bê anîn.”
Ûysal anî ziman ku li gel biryarên Komîteya Wezîran û DMME’yê jî Tirkiyeyê hîn gaveke hiqûqî neavêtiye û got, “Ewqas dem di ser re derbas bû. Rapora komîsyonê hate amadekirin. Lê belê meseleya mafê hêviyê nenirxand, nexwest binirxîne. Di mijara qanûnî de ti pêşniyar nekir. Me di vê pêvajoyê de gelek pêşnûme qanûn pêşkêş kir, lê belê ne Komîsyona Edaletê ne jî Civata Giştî ya Meclîsê xistin rojeva xwe.”
Parlamentera DEM Partiyê destnîşan kir ku Komîteya Wezîran a Konseya Ewropayê ku wê Hezîrana 2026’an bicive, divê êdî helwestekê nîşan bide ku Tirkiye mecbûr be bi cih bîne.
‘MECLÎS DIVÊ HELWESTÊ NÎŞAN BIDE, NE KU LÊ TEMAŞE BIKE’
Newroz Ûysal ragihand ku komîsyona li meclîsê ava bû zemîneke girîng bû, rapora vê komîsyonê jî ji aliyê demokratîkbûn û garantiyên qanûnî ve xwedî sernavên gigrîng bû û got, “Hem dema derbasbûyî hem jî di nava vê pêvajoya sal û nîvekê de kesên ku piştgiriyê nadin pêvajoyê yan jî nîqaşê li ser Birêz Ocalan dimeşînin timî ev yek pirsî: ‘Aliyê vê pêvajoyê kî ye? Rewatiya wê li ku ye? Weke nûner, Meclîs li kîjan aliyê vê meseleyê ye?’ Hemûyan ev pirs pirsîn û hewl dan wêneyekî welê biafirînin ku weke Birêz Ocalan li dijî tevlîbûna Meclîsê ye nîşan bidin.
Halbûkî berê jî niha jî yê ku digot û dibêje divê Meclîs bi berpirsyariyê rabe Birêz Ocalan e. Me israr û daxwaza wî ya ji bo avakirina vê komîsyonê gelek caran bi raya giştî re parve kir. Lê belê hîn jî hewl tê dayin ku atmosfereke çewt bê afirandin.
Newroz Ûysal diyar kir ku ji bo gavên hiqûqî û qanûnî yên bêne avêtin komîsyon li cihekî girîng e û got, “Avabûna komîsyonê ji aliyê temsîliyeta siyasî ya pêvajoyê ve ji bo gavên qanûnî yên Meclîs biavêje di warê berpirsyariyê de gelekî girîng bû. Hîn jî xwedî heman girîngiyê ye.”
Ûysal anî ziman ku rapora komîsyonê ji bo Meclîsê girîng e, berpirsyariyê dixe ser milê meclîsê û got, “Li gel berpirsyariya guhertina qanûnan a Meclîsê, şopandina îradeya ku di rapora komîsyonê de hate nîşandan jî girîng e.”
‘DIVÊ MECLÎS BI WÊREKÎ TEVBIGERE’
Newroz Ûysal got, “Divê meclîs ne tenê li benda hatina pêşniyarên ji desthilatdariyê be. Divê raopra xwe bi xwe amade bike û gavên demokratîk biavêje” û axaftina xwe bi vî rengî dewam kir, “Divê meclîs êdî bi wêrekî tevbigere. Bêyî ku li benda pêşnûme qanûnên partiyên li desthilatdariyê bimîne divê bi wêrekî xwedî li rapora komîsyonê derkeve û di mijara avêtina gavên demokratîkbûnê û bicihanîna biryaran de ne temaşevan be, lê belê helwestê nîşan bide.”
