Tengava Hurmuzê ku Îran bi girtina wê gefan dixwe, ji bo petrol û aboriya gerdûnî ya cîhanê gelekî girîng e. Ev tengava stratejîk ku bi rojane di navbera 17-20 milyonî de warîlên petrolê lê derbas dibin, dibe navenda rageşiyên navneteweyî û şerên bazirganiyê.
ROTAYA GERDÛNÎ YA PETROL Û LNG’Ê
Tengava Hurmuzê ew rê ye ku beşeke mezin a hinardeya petrolê ya Erebistana Siûdî, Îmaratên Erebî yên Yekbûyî (AED), Îran, Iraq, û Kuweytê lê derbas dibe. Li gorî daneyên Ajansa Enerjiyê ya Navneteweyî (IEA) nêzîkî ji sedî 20’ê bazirganiya petrolê ji vir derbas dibe. Bi taybetî jî welatên Asyayê ji sedî 83’yê petrolê û ji sedî 87’ê LNG’ya ku ji vir derbas dibe sûd werdigirin.
Tengava ku ji bo Çîn, Hindistan, Japonya û welatên Ewropayê jî çavkaniyeke enerjiyê ya girîng e, bes ne di warê enerjiyê de di warên xida, amûrên elektronîk û sektora otomotîvê de jî xwedî girîngiyeke mezin e.
FAKTORA ÎRANÊ
Her çend gefên Îranê yên têkildarî girtina Tengava Hurmuzê di qada navneteweyî de dibe sedema fikaran jî tê gotin ku ji ber sedemên teknîkî û leşkerî ev yek ne pêkan e.
Kûrahî û Firehî: Kûrahiya tengavê û şirîtên wê yên zêde pêşiya Îranê digirin ku rêya tengavê yekalî bigire.
Hebûna Leşkerên Navneteweyî: Gelek hêzên behrê yên leşkerî yên dewletên weke DYE, Fransa û Hindistanê yên li herêmê ewlehiya navîgasyonê pêk tînin. Ev koalîsyona 34 welat têde cih digirin û navenda wê li Bahreynê ye jî hêmaneke girîng a hevsengiyê ye.
Lê belê talûkeya çalakiyên sabotajê yên ji aliyê Muhafizên Şoreşê yên Îranê ve dibe ku rê li ber krîzên herêmî yên weke zêdebûna lêçûnên sîgortayê û buhayê petrolê vekin.
BANDORÊN ABORÎ Û LÊGERÎNÊN ALTERNATÎF
Îmaratên Erebî yên Yekbûyî (AED) Û Erebistana Siûdî li gel xetên boriyan û benderên li Kendava Ûmmanê hewl didin ku giradaniya xwe ya ji bo Tengava Hurmuzê kêm bikin. Lê belê kapasîteya tengavê têra van projeyan nake. Pisporên enerjiyê hişyariyan didin ku girêdayî qutkirineke muhtemel wê serê warîlekê buhayên petrolê di navbera 30-50 dolarî de zêde bibe û ev yek rê li ber enflasyona gerdûnî veke. Her wiha dîsa li gorî pisporan qutkirineke muhtemel a li Tengava Hurmuzê bes ne herêmî wê li seranserê cîhanê bandorê li aborî û hevsengiyên siyasî bike.
Tengava Hurmuzê li gel rageşiyên jeopolîtîk weke sembola ewlehiya emerjiyê tê zanîn. Ev tengava ku Îran nikare ‘’kontrola wê bi dest bixe’’ lê belê dikare ‘’aramiya wê têk bibe’’, wê di demên pêş de jî di rojeva dîplomasiya navneteweyî de cihê xwe yê sereke bigire û derkeve pêş.
