Têkilîyeke xurt di navbera raman û ziman de heye. Peyvên devkî û nivîskî sembolên ramanên me ne. Ziman ne tenê amûrek e ku em di jiyana xwe ya rojane de bi hev re têkilî daynin, ziman, berevajî vê, pir zêdetir e. Ziman bi hebûna me wekî mirov ve girêdayî ye. Ji ber ku hebûna me, raman û ramanên me hemî di zimanê me de diyar dibin, em di zimanê xwe de dijîn û dimînin. Wekî ku Heidegger dibêje: “ziman mala Hebûnê ye”. Ji ber vê yekê ziman û raman yek in. Em nikarin wan ji hev cuda bikin.
Raman di ziman de xwe nîşan didin û di encamê de, ziman ramanên me şekil dide. Me çand, kevneşopî, adet, wêje, felsefe û hwd., bi rêya ziman, çi bi devkî çi bi nivîskî, wergirtine. Ji zimanê xwe, em raman û ramanên bav û kalên xwe dizanin.
Ji têkiliya di navbera ziman û ramanê de, em ê karibin zayendperestî û serdestîya mêr di ziman de nas bikin. Serdestiya mêran, mêrantî, cudakariya zayendî û bindestiya jinan hemî xwe bi navgîniya ziman û bi riya ziman diyar dikin. Di vê gotarê de, ez ê analîzek kurt bikim ka hem zayendperestî û hem jî mêrantî (erkeklîk) çawa di zimanê Kurdî de diyar dibin.
Zimanê Kurdî di bin serdestiya mêran de ye, alîgir û zayendperest e – ev hemû di baviksalarîya Kurdî de diyar dibe. Baviksalarîya Kurdî (û hemî normên pê ve girêdayî) bi gelemperî jinan dixe pozîsyonên desthilatdariyê yên bindest. Her çend jin wekî dayik, xwişk û jinek were dîtin jî, ew di heman demê de wekî girêdayî (bi mêrekî), qels û bi awayekî eşkere hestiyar tê dîtin, li şûna ku wekî mirovekî xweser bi îradeya azad were dîtin.
Hemû fezîlet bi mêran ve girêdayî ne. Bo nimûne, “piaw” (peyveke Kurdî ji bo mêr) hevwateya fezîlet û qenciyê ye; ew dikarin bi hev re werin guhertin. Ger kesek mirovekî baş be, di Kurdî de jê re tiştên wekî: “keseki piawa” (Ew mêr e), an “piaw qisa diket” (Peyva Mêr) tê gotin. Rengdêra Kurdî “piawati” (mêrî) jî bi qenciyê ve girêdayî ye, digel her cûre niyeta baş û fezîletan.
Di navên Kurdî de jî zayendperestiyek diyarkirî heye – û bê guman xurtkirina serdestîya mêr e. Ev bi giranî ji ber wê rastiyê ye ku navên jinan bi gelemperî di zimanê Kurdî de wekî bedew, hestyar, qels, nerm, rû-şerm û hwd. têne temsîl kirin, lê navên mêran wekî bihêz, wêrek, serkeftî û hwd. têne temsîl kirin. Hin mînakên navên jinan ev in: Naz, Nermîn (nermî), Şermîn (rû-şerm), Knêr (cureyek kulîlk), Gulabax (gul), û hwd. Berevajî vê, navên mêran ev in: Sardar (ustad), Sarkawt (serkeftin), Dlêr (wêrek), Şaho (navê çiyayekî), Şêrzad, Şêrko, Şerwan (her sê jî bi şer û şêrê bihêz ve girêdayî ne – temsîla hêza mêr).
Zayendîperestî di metelok û gotinên pêşiyan ên Kurdî de jî heye, wek mînak: ‘’bibe dayika kuran’’, ‘’bibe xwişka heft birayan’’ û hwd. Wekî din, di nifirên Kurdî de jî zayendperestî heye û piraniya wan ji hêla mêran ve serdest in û bi berfirehî nifiran li dayik û jinan dikin (mînak, biçe diya xwe, biçe xwişka xwe, biçe jina xwe û hwd).
Lê em ji van tiştên jorîn çi fêm dikin? Divê em vê rastiyê ji bîr nekin ku di navbera raman û ziman de girêdanên xurt hene. Ji ber vê yekê, divê em ji xwe bipirsin ka ziman çi cure ramanan xurt dike û didomîne, û bandorên vê yekê li ser me çawa dike, wekî Kurd, divê zimanê xwe çawa fam bikin û bi wî re mijûl bibin çi ne. Bawer bikin an nekin, zimanê Kurdî bi awayekî bêrehm zayendperest e. Ev wekî celebek zayendperestî û serdestîya mêr di peyv, nav, gotinên pêşiyan û nifirên Kurdî de xwe dide der. Gelo em dikarin vê yekê biguherînin an na, ev mijareke nîqaşê ye, lê destpêkirina axaftinê bê guman gaveke ji bo hewldanên guhertinê ye. Berî her tiştî wekî Jin ku ji ber zimanê me herî zêde em mexdûr dibin û pê re rû bi rû dimînin pêwîste em têbikoşin û pêşengtîyê bikin.
