Cografya Kurdistanê bi ocaxên madenê, projeyên Santrala Enerjiyê ya Jeotermal (JES) û Santrala Hîdroelektrîkê (HES) ji aliyê ekolojîk ve tê wêrankirin. Bi destûrnameyên ku di bin navê razemeniya li maden û enerjiyê têne dayin çiya, daristan, çavkaniyên avê û qadên çandiniyê ji şîrketan re têne pêşkêşkirin, qadên ji jiyana xwezayî gav bi gav kêm dibin.
Ji ber projeyên JES; HES û madenê li herêmê qadên jiyanê ji holê têne rakirin, gef li jiyana gel tê xwarin ku bi çandinî û sewalkariyê debara xwe dike. Hevserokê Şaxê Odeya Endezyarên Hawirdorê ya Amedê Nevroz Kavak ziyana ekolojîk a li herêmê û bandora projeyên enerjî-madenê ji ANF’ê re nirxand.
‘ZIYANA LI XWEZAYÊ DI ASTA METIRSÎDAR DE YE’
Nevroz Kavak anî ziman ku xisara li hawirdorê ya li tevahiya herêmê dema dawî gihîştiye asteke metirsîdar û got, “Ya rast, wêraniyek li ser hawirdorê heye ku dema dawî li herêmê gelekî zêde bûye. Dema ku me dest bi axaftina li ser vê mijarê kir, weke kesên ku ne tenê bi perspektîfa ekolojîk li mijarê dinihêre, her wiha bi nêzîkatiyeke zanistî û teknîkî lê dinihêre, em hinekî cuda nêzîk dibin. Dema ku mirov vê nêrîna teknîkî bi perspektîfa ekolojîk re dike yek, dibînin ku li tevahiya Tirkiyeyê, lê belê bi taybetî li herêmê dema dawî ziyaneke li hawirdorê ya gelekî mezin û bi rêk û pêk heye.”
‘EM BI MANTIQÊ RANTÊ RE RÛ BI RÛ NE, NE BI ENERJIYA DIKARE BÊ NÛKIRIN’
Nezroz Kavak diyar kir ku dema ew ji bo hawirdorê têdikoşin timî pirsa “Hûn li ber enerjiya dikare bê nûkirin radibin?” rast tên û destnîşan kir ku ew ji aliyê civakî û ekolojîk ve nêzî meseleyê dibin. Nevroz Kavak ragihand ku ji aliyê kategorîk ve ew ne li dijî enerjiya paqij in û got, “Em nikarin tenê bi mantiqê enerjiya dikare bê nûkirin lê binihêrin; em neçar in perspektîfeke ekolojîk biafirînin. Ji aliyê kategorîk ve em teqez li dijî çavkaniyên enerjiya dikare bê nûkirin nîne. Bi taybetî di vê demê de ku li hemberî krîza avhewayê têkoşîneke ewçend berfireh tê meşandin, nepêkan e ku em li dijî Santrala Enerjiya Rojê, Ssantrala Enerjiya Jeotermal an jî Santrala Enerjiya Ba bin. Berevajî vê yekê, ev çavkanî ew çareseriyên enerjiya paqij in ku em jî hewl didin teşwîq bikin.
Em xwedî cografyayeke bi kalîte ne ku bi taybetî li Amed, Mêrdîn, Êlih û Rihayê ronahiya rojê gelekî zêde ye. Bêguman li şûna sotemeniya fosîl divê sûd ji enerjiya rojê bê wergirtin, bi projeyên GES’ê divê em bersivê ji pêwîstiya xwe ya enerjiya paqij re bibînin.
Lê belê pirsgirêk jî ji vir destpê dike: Tişta ku em li ber radibin ew e ku tenê bi fikarên aboriyê û armanca qezencê nêzîkatî tê nîşandan, proje pêşkêşî sermayeyê tê kirin û hevsengiya ekolojîk tine tê hesibandin. Em nikarin wan projeyan erê bikin ku bi nêzîkatiyeke ku xwezayê, avê, xakê, hewayê û mirovên ku parçeyek ji wê ekosîstemê ne tine dihesibîne û bi vî rengî têne amadekirin.”
Nevroz Kavak destnîşan kir ku di projeyan de nakokiyê gelekî cidî û rewşeke trajîkomîk jî heye û got, “Komên sermayeyê yên biyanî yan jî ji derve kom tên li herêmê projeyê dimeşînin. Lê belê balkêş e ku mirovên li vê herêmê nikarin sûdê ji vê enerjiya hatiye hilberandin werbigire.”
‘GEF LI QADÊN ÇANDINÎ Û SEWALKARIYÊ TÊ XWARIN’
Nevroz Kavak anî ziman ku weke saziyên civakî yên sivîl, odeyên mîmar û endezyaran û komeleyên ekolojîk ew ji xwe re berpirsyariyeke dîrokî dibînin ku piştgiriyê bidin têkoşîna civakî û ji bo hawirdorê û projeya li navçeya Gimgim a Mûşê tê plankirin bi vî rengî mînak nîşan da:
“Mînak, projeya ku niha tê plankirin li Gimgimê bê çêkirin, dixwazin li ser qadeke çandiniyê ya berhemdar bê çêkirin. Em dibêjin, di vê nuqteyê de divê nêzîkatî gelekî rasteqîn û aqilane be. Mirovên li wê herêmê debara xwe li ser du çavkaniyên bingehîn dike: Sewalkarî û çandinî. Rast nîne ku ev rastiya gelê herêmê ji nedîtî ve bê û tenê bi fikarên aboriyê hewl bê dayin. Eger hûn hewl bidin van santralan li ser vê xaka gelekî berhemdar a çandiniyê çêbikin, bêguman em neçar in li ber vê rabin.”
