Hevserokê Giştî yê ÎHD’ê Cîhan Aydin serdana komîsyonê ya Îmraliyê nirxand û diyar kir ku hevdîtin ji bo civakîkirina fikra aştiyê girîng e û wiha got, “Ev serdan û xebata komîsyonê, ji bo xurtkirina daxwaza aştiyê hêja ye. Aydin diyar kir ku ew girîngiyê didin ku komîsyonê guh bide rêxistinên civaka sivîl, nûnerên beşên cuda û figurên siyasî û bi notgirtinên van rapor amade bike û vê raporê bi raya giştî re parve bike. Aydin wiha got, “Me jî wekî Komaleya Mafên Mirovan nêrînên xwe pêşkêşî komîsyonê kir; ya girîng ew e ku ev nêrîn wê çawa biteyisin raporan û çawa bandorê li pêvajoyê bikin.”
‘ZANÎNA BÊ KA ÇI HATIYE AXAFTIN, WÊ PIŞTGIRIYÊ XURT BIKE’
Aydin destnîşan kir ku daxuyaniyên piştî serdanê wê piştgiriya civakê zêde bike û wiha got, “Zanîna tişên ku di navrêzan de hatiye axaftin, piştgiriya civakê wê bi awayekî erênî xurt bike. Helbet zelalî girîng e, lê parvekirina tavile ya hinek gavan bi raya giştî re, dikare rê li ser spekulasyonan veke; îtîraza me li dijî vê tune ye. Lê agahdarnekirina civakê derbarê çarçoveya giştî de kêmasiyeke girîng e.”
‘DIVÊ BI LEZGÎNÎ GAV WERE AVÊTIN’
Aydin bilêv kir ku neparvekirina tu naverokekî derbarê qanûna çarçoveyê de ku ev demeke tê nîqaşkirin, derfetên tevkariya civakî teng dike û wiha got, “Ger gavên ku werin avêtin, bi awayekî giştî bi raya giştî re hatiba parvekirin, me jî dikarbî bi sûdgirtina ji tecrubeyên cîhanê rapor amade bikin û bi tevkariyên pisporan piştgiriya pêvajoyê bikin. Gavên krîtîk ên wekî bêçêkbûna aliyê Kurd, vekişîna ji derveyî sînor û valakirina hin kampan, bi lez hatin avêtin. Ev gav nîşan didin ku aliyê Kurd samîmî nêzî aştiyê dibe; hikûmetê jî divê gavên ku piştgiriya fikra çareserî û aştiyê bike, bi lezgînî biavêje.”
Aydin diyar kir ku Tirkiyeyê bi salan dirêj e, polîtîkayên ewlehiyê dimeşîne û da zanîn ku ev yek rê li ber trawmayên giran û binpêkirinên mafan ên sîstematîk vekiriye.
‘POLÎTÎKAYÊN EWLEHIYÊ BÛ SEDEMA WINDAHIYÊN GIRAN’
Aydin wiha got, “Dewletê zêdetirî 40 sal in vê mijarê tenê bi perspektîfa ewlehiyê girt dest û ev nêzîkatî bû sedema berdêlên gelek giran. Eger pêvajoya çareseriyê ya 2013-2015’an bi ser ketiba, windahiyên mezin ên di 10-15 salên dawî de nehatiban jiyîn. Lê di qonaxa heyî de, li dora maseyeke axaftin, pir girîng e. Ji damezrandina ÎHD’ê ve me her tim di çareserkirina vê mijarê bi awayeke aştiyane û adil de israr kir. Em îro jî israr dikin û ji ber vê yekê ji ber vê pêvajoyê kêfxweş in.”
‘GER FOBIYA GEFA EWLEHIYÊ WERE DERBASKIRIN, WÊ PÊVAJO ZÛTIR PÊŞ BIKEVE’
Aydin destnîşan kir ku di çarçoveya geşedanên li Sûriyeyê de, nîşanên ku dewletê hîna Kurdan wekî gefa ewlehiyê dibîne hene û wiha got, “Ger ev fobî were derbaskirin, wê pêvajo zûtir û rast pêş bikeve. Tevlînebûna CHP’ê ya ji bo serdana komîsyonê ya Îmraliyê me xemgîn kir. Ev serdan ne ji bo zanîna bê ka Ocalan wê çi bibêje ye; ji bo ku partiyên ku di Meclîsê de koma wan heye di mijara aştiyê de pêpinga psîkolijîk derbas bikin bû. Ev zemînekî rûbirûbûn û axaftinê bû.” Aydin diyar kir ku ew dîsa jî daxuyaniya CHP’ê ya ragihandina nedîjberbûna li hemberî pêvajoyê girîng dibînin û diyar kir ku helwesta ji niha şûnde wê ji nêz ve ji aliyê gelê Kurd ve were şopandin.
‘DIVÊ MEKANÎZMAYA ÇAVÊ SÊYEMÎN HEBE’
Aydin destnîşan kir ku yek ji kêmasiyên bingehîn ê pêvajoyê nebûna mekanîzmayeke çavê sêyemîn e û wiha dawî li axaftina xwe anî, “Tecrubeyên cîhanê nîşan didin ku çavekî sêyemîn pêvajoyên çareseriyê bi lez dixe. Em di wê baweriyê de ne ku pêvajoyeke ji bo venêrînê vekirî û bi tevlîbûna civaka sivîl û ger pêkan be çavekî sêyemîn, wê bi tenduristir bimeşe. Em ê wekî ÎHD’ê pêvajoyê ji nêz ve dişopînin. Em ê tenê bi çavdêrkirinê re nemînin, nêrîn, pêşniyar û tespîtên xwe yên têkildarî pêvajoyê hem bi raya giştî û hem jî bi aliyan re parve bikin.”
